หยกเจไดต์

คำอธิบาย

เจไดต์ (Jadeite) เป็นแร่ในกลุ่มไพรอกซีนที่มีองค์ประกอบทางเคมีเป็นโซเดียมอะลูมิเนียมซิลิเกต (NaAlSi2O6) เป็นหนึ่งในสองแร่หลักที่รู้จักกันในชื่อ 'หยก' (อีกชนิดคือเนไฟรต์) เจไดต์มีชื่อเสียงในด้านความงามและความทนทาน มีสีที่หลากหลายตั้งแต่สีเขียวเข้ม (จักรพรรดิหยก) ไปจนถึงสีขาว, ชมพู, ม่วง, เหลือง, ส้ม, น้ำตาล และดำ มีความมันวาวแบบแก้วถึงไขมัน มีความเหนียวสูงมาก ทำให้เป็นที่นิยมในการนำมาทำเครื่องประดับและงานแกะสลัก

วิธีการระบุ

สี

สีเขียว (เฉดต่างๆ ตั้งแต่เขียวอ่อนถึงเขียวเข้ม), ขาว, ชมพู, ม่วง, เหลือง, ส้ม, น้ำตาล, ดำ สีเขียวเข้มสดใส (จักรพรรดิหยก) เป็นสีที่มีค่าสูงสุด

ความวาว

มันวาวแบบแก้วถึงไขมัน (vitreous to greasy)

เนื้อหิน

เนื้อละเอียดถึงเส้นใยละเอียดมาก (fine-grained to very fine fibrous), มักมีลักษณะเป็นผลึกรวมกันแน่น (interlocking granular texture)

รูปผลึก

ผลึกมักมีขนาดเล็กมากและรวมกันเป็นมวลแน่น (massive aggregates) หรือเป็นผลึกเส้นใย (fibrous aggregates) ผลึกเดี่ยวที่สมบูรณ์พบน้อยมาก

แนวแตกเรียบ

มีแนวแตกเรียบ 2 ทิศทางที่เกือบตั้งฉากกัน (ประมาณ 87 และ 93 องศา) แต่เนื่องจากผลึกมีขนาดเล็กมากและรวมกันแน่น จึงมักไม่เห็นแนวแตกเรียบชัดเจนในตัวอย่างมวล

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในหินที่เกิดจากการแปรสภาพภายใต้ความดันสูงและอุณหภูมิต่ำถึงปานกลาง (high-pressure, low-to-moderate temperature metamorphic rocks) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเขตมุดตัวของเปลือกโลก (subduction zones) มักเกิดในหินเจไดต์ไทต์ (jadeitite) ซึ่งเป็นหินที่ประกอบด้วยเจไดต์เป็นหลัก หรือในหินบลูชีสต์ (blueschist) และอีโคลไจต์ (eclogite)

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 6.5-7 (มาตราโมห์)
• ความถ่วงจำเพาะ: 3.30-3.38
• ระบบผลึก: โมโนคลินิก (Monoclinic)
• สี: เขียว, ขาว, ชมพู, ม่วง, เหลือง, ส้ม, น้ำตาล, ดำ
• ความวาว: มันวาวแบบแก้วถึงไขมัน
• ความโปร่งใส: โปร่งแสงถึงทึบแสง (translucent to opaque)
• รอยแตก: แตกแบบเสี้ยน (splintery) หรือแบบไม่เรียบ (uneven)
• แนวแตกเรียบ: มีแนวแตกเรียบ 2 ทิศทางที่เกือบตั้งฉากกัน (ประมาณ 87 และ 93 องศา) {110}
• องค์ประกอบ: โซเดียมอะลูมิเนียมซิลิเกต (NaAlSi2O6)

ตรวจสอบด่วน

• สี: เขียว, ขาว, ชมพู, ม่วง, เหลือง, ส้ม, น้ำตาล, ดำ
• ความวาว: มันวาวแบบแก้วถึงไขมัน
• สีผง: ขาว

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: มวลแน่น (massive), ผลึกเส้นใย (fibrous aggregates), ผลึกเม็ดเล็กๆ ที่เชื่อมต่อกันแน่น (interlocking granular aggregates)
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ดีถึงปานกลาง 2 ทิศทางที่เกือบตั้งฉากกัน (Good to fair in two directions at nearly 90 degrees)
• ชนิดรอยแตก: แตกแบบเสี้ยน (splintery) หรือแบบไม่เรียบ (uneven)
• ความเหนียว: เหนียวมาก (tough) ทำให้ทนทานต่อการแตกหัก
• ชนิดความวาว: มันวาวแบบแก้วถึงไขมัน (vitreous to greasy)

การก่อตัว

เจไดต์เป็นแร่ในกลุ่มไพรอกซีน (pyroxene) ที่เกิดจากการแปรสภาพภายใต้ความดันสูงและอุณหภูมิต่ำถึงปานกลาง (high-pressure, low-to-moderate temperature metamorphism) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเขตมุดตัวของเปลือกโลก (subduction zones) ที่ซึ่งหินบะซอลต์หรือหินแกบโบรที่มีโซเดียมสูงถูกแปรสภาพเป็นหินอีโคลไจต์ (eclogite) หรือหินบลูชีสต์ (blueschist) เจไดต์มักเกิดร่วมกับแร่กลูโคเฟน (glaucophane), ลอว์โซไนต์ (lawsonite), อัลไบต์ (albite) และควอตซ์ (quartz) ในหินที่เรียกว่าเจไดต์ไทต์ (jadeitite) ซึ่งเป็นหินโมโนมิเนอรัลลิก (monomineralic rock) ที่ประกอบด้วยเจไดต์เป็นหลัก

การใช้ประโยชน์

เจไดต์เป็นอัญมณีที่มีค่าสูง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวัฒนธรรมเอเชียตะวันออก ใช้ในการแกะสลักเครื่องประดับ, รูปปั้น, และวัตถุศิลปะต่างๆ เนื่องจากมีความแข็งและความเหนียวสูง ทำให้ทนทานต่อการแตกหักและสามารถแกะสลักได้อย่างละเอียด

การกระจายตามอายุ

ไม่ระบุอายุทางธรณีวิทยาโดยตรง แต่พบในหินที่เกิดจากการแปรสภาพภายใต้ความดันสูง ซึ่งมักเกี่ยวข้องกับเขตมุดตัวของเปลือกโลก

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

ซิลิเกต (Silicate)

กลุ่ม

ไพรอกซีน (Pyroxene Group)

ระบบผลึก

โมโนคลินิก (Monoclinic)

สูตรเคมี

NaAlSi2O6

องค์ประกอบ

โซเดียมอะลูมิเนียมซิลิเกต (Sodium Aluminum Silicate)

สำรวจ หยกเจไดต์