หยก (เนไฟรต์หรืออเวนจูรีน)

คำอธิบาย

หยกเป็นชื่อเรียกทั่วไปสำหรับแร่สองชนิดที่แตกต่างกันทางเคมีและโครงสร้างผลึก แต่มีลักษณะทางกายภาพที่คล้ายคลึงกันและถูกนำมาใช้ในลักษณะเดียวกันมานานหลายศตวรรษ ได้แก่ เนไฟรต์ (Nephrite) และเจไดต์ (Jadeite) ในที่นี้จะเน้นที่เนไฟรต์และอเวนจูรีน ซึ่งอเวนจูรีนไม่ใช่หยกแท้แต่มีลักษณะคล้ายคลึงกันและมักถูกเข้าใจผิด เนไฟรต์เป็นแร่ในกลุ่มแอมฟิโบล มีความเหนียวสูงมากเนื่องจากโครงสร้างผลึกแบบเส้นใยที่พันกันแน่น อเวนจูรีนเป็นควอตซ์ชนิดหนึ่งที่มีสารเจือปนทำให้เกิดสีเขียวหรือสีอื่นๆ และมีประกายระยิบระยับ (aventurescence)

วิธีการระบุ

สี

เนไฟรต์: เขียวเข้มถึงเขียวอ่อน, ขาว, ครีม, เทา, ดำ, น้ำตาล อเวนจูรีน: เขียว (พบมากที่สุด), น้ำเงิน, แดง-น้ำตาล, ส้ม, เหลือง

ความวาว

เนไฟรต์: คล้ายไข (greasy) ถึงคล้ายแก้ว (vitreous) เมื่อขัดเงา อเวนจูรีน: คล้ายแก้ว (vitreous) ถึงคล้ายไข (greasy) และมีประกายระยิบระยับ (aventurescence) จากสารเจือปน

เนื้อหิน

เนไฟรต์: มักมีเนื้อละเอียดถึงเส้นใย, ผิวเรียบเนียนเมื่อขัดเงา อเวนจูรีน: เนื้อละเอียดถึงปานกลาง, อาจมีลักษณะเป็นเกล็ดเล็กๆ จากสารเจือปน

รูปผลึก

เนไฟรต์: มักพบในรูปของมวลรวมแบบเส้นใยหรือเม็ดละเอียด ไม่ค่อยพบผลึกเดี่ยวที่สมบูรณ์ อเวนจูรีน: มักพบในรูปของมวลรวมแบบเม็ดละเอียดถึงผลึกขนาดเล็ก

แนวแตกเรียบ

เนไฟรต์: มีแนวแตกเรียบ 2 แนวที่มุมประมาณ 56° และ 124° แต่เนื่องจากโครงสร้างเส้นใยที่พันกันแน่น ทำให้แตกยากมาก อเวนจูรีน: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (conchoidal fracture)

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

เนไฟรต์: พบในหินแปรที่เกิดจากการแปรสภาพของหินอัคนีอัลตรามาฟิก (เช่น เซอร์เพนติไนต์) หรือหินโดโลไมต์ที่มีซิลิกาในสภาพแวดล้อมที่มีอุณหภูมิและความดันต่ำถึงปานกลาง อเวนจูรีน: พบในหินแปร (เช่น ควอตไซต์) และหินอัคนี (เช่น หินแกรนิต) ที่มีแร่ฟุคไซต์หรือเฮมาไทต์เป็นสารเจือปน

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: เนไฟรต์: 6-6.5 (โมห์ส) อเวนจูรีน: 6.5-7 (โมห์ส)
• ความถ่วงจำเพาะ: เนไฟรต์: 2.9-3.1 g/cm³ อเวนจูรีน: 2.64-2.69 g/cm³
• ระบบผลึก: เนไฟรต์: โมโนคลินิก (Monoclinic) อเวนจูรีน: ไตรโกนัล (Trigonal)
• สี: เนไฟรต์: เขียว, ขาว, ครีม, เทา, ดำ, น้ำตาล อเวนจูรีน: เขียว, น้ำเงิน, แดง-น้ำตาล, ส้ม, เหลือง
• ความวาว: เนไฟรต์: คล้ายไขถึงคล้ายแก้ว อเวนจูรีน: คล้ายแก้วถึงคล้ายไข (มีประกายระยิบระยับ)
• ความโปร่งใส: โปร่งแสงถึงทึบแสง
• รอยแตก: เนไฟรต์: แตกแบบเสี้ยน (splintery) หรือไม่สม่ำเสมอ (uneven) อเวนจูรีน: แตกแบบก้นหอย (conchoidal)
• แนวแตกเรียบ: เนไฟรต์: มีแนวแตกเรียบ 2 แนวที่มุมประมาณ 56° และ 124° แต่แตกยากมาก อเวนจูรีน: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน
• องค์ประกอบ: เนไฟรต์: แคลเซียมแมกนีเซียมเหล็กซิลิเกตไฮดรอกไซด์ อเวนจูรีน: ซิลิคอนไดออกไซด์ (ควอตซ์) ที่มีสารเจือปน

ตรวจสอบด่วน

• สี: เนไฟรต์: เขียว, ขาว, ดำ, น้ำตาล อเวนจูรีน: เขียว (มีประกายระยิบระยับ)
• ความวาว: เนไฟรต์: คล้ายไขถึงคล้ายแก้ว อเวนจูรีน: คล้ายแก้วถึงคล้ายไข (มีประกายระยิบระยับ)
• สีผง: เนไฟรต์: สีขาว อเวนจูรีน: สีขาว

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: เนไฟรต์: มวลรวมแบบเส้นใยหรือเม็ดละเอียด อเวนจูรีน: มวลรวมแบบเม็ดละเอียดถึงผลึกขนาดเล็ก
• ชนิดแนวแตกเรียบ: เนไฟรต์: สมบูรณ์ในสองทิศทาง (perfect in two directions) แต่ไม่แสดงออกง่าย อเวนจูรีน: ไม่มี (none)
• ชนิดรอยแตก: เนไฟรต์: แตกแบบเสี้ยน (splintery) หรือไม่สม่ำเสมอ (uneven) อเวนจูรีน: แตกแบบก้นหอย (conchoidal)
• ความเหนียว: เนไฟรต์: เหนียวมาก (tough) อเวนจูรีน: เปราะ (brittle)
• ชนิดความวาว: เนไฟรต์: คล้ายไข (greasy) ถึงคล้ายแก้ว (vitreous) อเวนจูรีน: คล้ายแก้ว (vitreous) ถึงคล้ายไข (greasy) และมีประกายระยิบระยับ (aventurescence)

การก่อตัว

เนไฟรต์: เกิดจากการแปรสภาพของหินอัคนีอัลตรามาฟิกหรือหินโดโลไมต์ที่มีซิลิกาในสภาพแวดล้อมที่มีอุณหภูมิและความดันต่ำถึงปานกลาง มักพบในบริเวณรอยเลื่อนหรือเขตการแปรสภาพแบบสัมผัส อเวนจูรีน: เป็นควอตซ์ชนิดหนึ่งที่เกิดจากการตกผลึกของซิลิกาในหินอัคนีหรือหินแปร โดยมีแร่ฟุคไซต์ (Fuchsite) หรือเฮมาไทต์ (Hematite) เป็นสารเจือปนที่ทำให้เกิดสีและประกายระยิบระยับ

การใช้ประโยชน์

เนไฟรต์: ใช้เป็นเครื่องประดับ, งานแกะสลัก, เครื่องมือในอดีต, และวัตถุมงคล อเวนจูรีน: ใช้เป็นเครื่องประดับ, หินขัดเงา, และงานแกะสลัก

การกระจายตามอายุ

เนไฟรต์: มักพบในหินแปรอายุต่างๆ ตั้งแต่พรีแคมเบรียนจนถึงซีโนโซอิก อเวนจูรีน: พบในหินแปรและหินอัคนีที่มีอายุหลากหลาย

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

เนไฟรต์: ซิลิเกต (Silicate) - แอมฟิโบล (Amphibole) อเวนจูรีน: ซิลิเกต (Silicate) - เทคโตซิลิเกต (Tectosilicate)

กลุ่ม

เนไฟรต์: แอมฟิโบล (Amphibole) อเวนจูรีน: ควอตซ์ (Quartz)

ระบบผลึก

เนไฟรต์: โมโนคลินิก (Monoclinic) อเวนจูรีน: ไตรโกนัล (Trigonal)

สูตรเคมี

เนไฟรต์: Ca2(Mg,Fe)5Si8O22(OH)2 อเวนจูรีน: SiO2 (มี Fuchsite หรือ Hematite เป็นสารเจือปน)

องค์ประกอบ

เนไฟรต์: แคลเซียมแมกนีเซียมเหล็กซิลิเกตไฮดรอกไซด์ อเวนจูรีน: ซิลิคอนไดออกไซด์ (ควอตซ์) ที่มีสารเจือปน

สำรวจ หยก (เนไฟรต์หรืออเวนจูรีน)