โอปอล

คำอธิบาย

โอปอลเป็นแร่ในกลุ่มซิลิกาที่มีน้ำเป็นส่วนประกอบ (hydrated amorphous silica) มีสูตรเคมี SiO2·nH2O โดยมีปริมาณน้ำแตกต่างกันไปตั้งแต่ 3% ถึง 21% แต่โดยทั่วไปจะอยู่ที่ 6-10% โอปอลไม่มีโครงสร้างผลึกที่แน่นอน (amorphous) ซึ่งแตกต่างจากควอตซ์ที่เป็นผลึก โอปอลมีชื่อเสียงจากปรากฏการณ์การเล่นสี (play-of-color) ซึ่งเกิดจากการเลี้ยวเบนของแสงเมื่อกระทบกับทรงกลมซิลิกาขนาดเล็กที่เรียงตัวกันอย่างเป็นระเบียบภายในโครงสร้างของโอปอล

วิธีการระบุ

สี

โอปอลมีค่า (Precious Opal) แสดงการเล่นสีที่หลากหลาย เช่น สีรุ้ง สีแดง สีส้ม สีเหลือง สีเขียว สีฟ้า สีม่วง บนพื้นหลังสีขาว สีดำ สีเทา หรือสีใส โอปอลธรรมดา (Common Opal) มีสีเดียว เช่น สีขาว สีเทา สีฟ้า สีเขียว สีน้ำตาล หรือไม่มีสี

ความวาว

คล้ายขี้ผึ้ง (waxy) ถึงคล้ายแก้ว (vitreous) หรือคล้ายยางสน (resinous)

เนื้อหิน

เรียบเนียนถึงขรุขระเล็กน้อย

รูปผลึก

ไม่มีรูปผลึกที่แน่นอน (amorphous) มักพบในรูปของก้อนกลม (botryoidal), ก้อนไต (reniform), ก้อนคล้ายพวงองุ่น (mammillary), หรือเป็นชั้นบางๆ (veins) และการเคลือบผิว (crusts)

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบ (none)

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในช่องว่างและรอยแตกของหินภูเขาไฟ (เช่น ไรโอไลต์ บะซอลต์ แอนดีไซต์) และหินตะกอน (เช่น หินทราย หินดินดาน) ที่มีซิลิกาเป็นองค์ประกอบสูง มักเกี่ยวข้องกับแหล่งน้ำพุร้อน หรือบริเวณที่มีการผุพังของหินที่มีซิลิกา

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 5.5-6.5 (ตามมาตราโมห์)
• ความถ่วงจำเพาะ: 1.98-2.25 (ขึ้นอยู่กับปริมาณน้ำ)
• ระบบผลึก: อสัณฐาน (Amorphous) - ไม่มีโครงสร้างผลึกที่แน่นอน
• สี: หลากหลายสี, มีการเล่นสี (play-of-color) ในโอปอลมีค่า, หรือสีเดียวในโอปอลธรรมดา
• ความวาว: คล้ายขี้ผึ้ง (waxy) ถึงคล้ายแก้ว (vitreous) หรือคล้ายยางสน (resinous)
• ความโปร่งใส: โปร่งใสถึงทึบแสง
• รอยแตก: แบบก้นหอย (conchoidal)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มี (none)
• องค์ประกอบ: ซิลิกาที่มีน้ำเป็นส่วนประกอบ (Hydrated amorphous silica, SiO2·nH2O)

ตรวจสอบด่วน

• สี: หลากหลายสี, มีการเล่นสี (play-of-color) ในโอปอลมีค่า, หรือสีเดียวในโอปอลธรรมดา
• ความวาว: คล้ายขี้ผึ้งถึงคล้ายแก้ว
• สีผง: สีขาว

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: อสัณฐาน, มักพบในรูปของก้อนกลม (botryoidal), ก้อนไต (reniform), ก้อนคล้ายพวงองุ่น (mammillary), หรือเป็นชั้นบางๆ (veins) และการเคลือบผิว (crusts)
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบ
• ชนิดรอยแตก: แบบก้นหอย (conchoidal)
• ความเหนียว: เปราะ (brittle)
• ชนิดความวาว: คล้ายขี้ผึ้ง (waxy) ถึงคล้ายแก้ว (vitreous) หรือคล้ายยางสน (resinous)

การก่อตัว

โอปอลก่อตัวขึ้นจากการตกตะกอนของสารละลายซิลิกาที่มีน้ำเป็นส่วนประกอบ (SiO2·nH2O) ในช่องว่างหรือรอยแตกของหิน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในบริเวณที่มีการผุพังของหินที่มีซิลิกาสูง เช่น หินภูเขาไฟ (เช่น ไรโอไลต์ บะซอลต์) และหินตะกอน (เช่น หินทราย หินดินดาน) กระบวนการนี้มักเกิดขึ้นในสภาพแวดล้อมที่มีอุณหภูมิต่ำและความดันต่ำ โดยซิลิกาจะรวมตัวกันเป็นทรงกลมขนาดเล็กมาก (spheres) ที่เรียงตัวกันอย่างเป็นระเบียบ ทำให้เกิดปรากฏการณ์การเล่นสี (play-of-color) ในโอปอลมีค่า (precious opal) ส่วนโอปอลธรรมดา (common opal) จะมีทรงกลมซิลิกาที่เรียงตัวไม่เป็นระเบียบหรือไม่เกิดการเล่นสี

การใช้ประโยชน์

โอปอลมีค่าถูกนำมาใช้เป็นอัญมณีและเครื่องประดับมาตั้งแต่สมัยโบราณ เนื่องจากความสวยงามและปรากฏการณ์การเล่นสีที่เป็นเอกลักษณ์ โอปอลธรรมดาบางชนิดถูกนำมาใช้เป็นวัสดุขัดเงา หรือเป็นส่วนประกอบในงานศิลปะและงานฝีมือ

การกระจายตามอายุ

โอปอลสามารถพบได้ในหินที่มีอายุหลากหลาย ตั้งแต่ยุคครีเทเชียส (Cretaceous) จนถึงยุคปัจจุบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในหินภูเขาไฟและหินตะกอนที่มีซิลิกาเป็นองค์ประกอบ

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

ซิลิเกต (Silicates) - กลุ่มซิลิกา (Silica Group)

กลุ่ม

โอปอล (Opal Group)

ระบบผลึก

อสัณฐาน (Amorphous)

สูตรเคมี

SiO2·nH2O

องค์ประกอบ

ซิลิคอนไดออกไซด์ที่มีน้ำเป็นส่วนประกอบ

สำรวจ โอปอล