โอปอลดำ

คำอธิบาย

โอปอลดำเป็นโอปอลมีค่าชนิดหนึ่งที่มีพื้นหลัง (body tone) เป็นสีดำหรือสีเทาเข้มถึงน้ำเงินเข้ม ซึ่งแตกต่างจากโอปอลชนิดอื่นที่มีพื้นหลังสีอ่อนกว่า ลักษณะเด่นคือการแสดงปรากฏการณ์ 'เล่นสี' (play-of-color) ที่สดใสและหลากหลาย เช่น สีแดง, เขียว, น้ำเงิน, เหลือง, ม่วง ซึ่งตัดกับพื้นหลังสีเข้ม ทำให้สีสันดูโดดเด่นและมีชีวิตชีวา โอปอลดำถือเป็นโอปอลที่มีค่าและหายากที่สุดชนิดหนึ่ง

วิธีการระบุ

สี

พื้นหลัง (body tone) เป็นสีดำ, เทาเข้ม, น้ำเงินเข้ม หรือน้ำตาลเข้ม แสดงการเล่นสี (play-of-color) ที่สดใสและหลากหลาย เช่น แดง, เขียว, น้ำเงิน, เหลือง, ม่วง

ความวาว

คล้ายขี้ผึ้ง (waxy) ถึงคล้ายแก้ว (vitreous) หรือคล้ายยางไม้ (resinous)

เนื้อหิน

เรียบเนียนเมื่อสัมผัส

รูปผลึก

ไม่มีรูปผลึกที่ชัดเจน (amorphous) มักพบในรูปของก้อน, เปลือก, หรือการเติมเต็มในรอยแตก

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบ (none)

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในรอยแตกและโพรงของหินตะกอน เช่น หินทราย, หินดินดาน, หรือในหินภูเขาไฟ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในแหล่งที่มีการผุพังของหินที่มีซิลิกาเป็นองค์ประกอบสูง และมีสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการตกตะกอนของซิลิกาเจล

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 5.5 - 6.5 (ตามมาตราโมห์)
• ความถ่วงจำเพาะ: 1.98 - 2.25 (โดยทั่วไปประมาณ 2.1)
• ระบบผลึก: อสัณฐาน (Amorphous) - ไม่มีโครงสร้างผลึกที่แน่นอน
• สี: พื้นหลังสีดำ, เทาเข้ม, น้ำเงินเข้ม หรือน้ำตาลเข้ม พร้อมการเล่นสีที่หลากหลาย
• ความวาว: คล้ายขี้ผึ้ง (waxy) ถึงคล้ายแก้ว (vitreous) หรือคล้ายยางไม้ (resinous)
• ความโปร่งใส: โปร่งแสง (translucent) ถึงทึบแสง (opaque)
• รอยแตก: แบบก้นหอย (conchoidal)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มี (none)
• องค์ประกอบ: ซิลิกาไฮเดรต (Hydrated Silica) - SiO2·nH2O โดยมีน้ำเป็นส่วนประกอบ 3-21% (โดยทั่วไป 6-10%) และมีธาตุคาร์บอนและ/หรือเหล็กออกไซด์เป็นสารให้สีพื้นหลัง

ตรวจสอบด่วน

• สี: พื้นหลังสีดำถึงเทาเข้ม พร้อมการเล่นสีที่สดใส
• ความวาว: คล้ายขี้ผึ้งถึงคล้ายแก้ว
• สีผง: ไม่มี (เนื่องจากเป็นแร่ที่ไม่มีรูปผลึกและมีความแข็งต่ำกว่าแผ่นขูด)

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: มวลรวม (massive), เปลือก (botryoidal), การเติมเต็มในรอยแตก (vein filling)
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มี
• ชนิดรอยแตก: แบบก้นหอย (conchoidal)
• ความเหนียว: เปราะ (brittle)
• ชนิดความวาว: คล้ายขี้ผึ้ง (waxy) ถึงคล้ายแก้ว (vitreous) หรือคล้ายยางไม้ (resinous)

การก่อตัว

โอปอลดำก่อตัวขึ้นจากการตกตะกอนของสารละลายซิลิกาที่มีน้ำเป็นส่วนประกอบในรอยแตกและโพรงของหิน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในหินตะกอน เช่น หินทรายและหินดินดาน หรือในหินภูเขาไฟ เมื่อน้ำระเหยไป ซิลิกาเจลจะแข็งตัวเป็นโอปอล โครงสร้างของโอปอลประกอบด้วยอนุภาคซิลิกาขนาดเล็กที่เรียงตัวกันอย่างเป็นระเบียบ ทำให้เกิดปรากฏการณ์ 'เล่นสี' (play-of-color) ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของโอปอลมีค่า (precious opal) สีดำของโอปอลดำเกิดจากการมีธาตุคาร์บอนและ/หรือเหล็กออกไซด์ขนาดเล็กมากกระจายตัวอยู่ในเนื้อโอปอล ทำให้พื้นหลังของโอปอลมีสีเข้ม ซึ่งช่วยขับเน้นสีสันที่เล่นออกมาให้โดดเด่นยิ่งขึ้น

การใช้ประโยชน์

โอปอลดำเป็นอัญมณีที่มีมูลค่าสูงและเป็นที่ต้องการอย่างมากในอุตสาหกรรมเครื่องประดับ เนื่องจากความหายากและความงดงามของการเล่นสีบนพื้นหลังสีเข้ม นอกจากนี้ยังเป็นที่นิยมในหมู่นักสะสมอัญมณีและแร่ธาตุ

การกระจายตามอายุ

โอปอลดำส่วนใหญ่ก่อตัวขึ้นในช่วงยุคครีเทเชียสถึงยุคเทอร์เชียรี (ประมาณ 145 ล้านปีถึง 2.6 ล้านปีที่แล้ว) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในแหล่งสะสมของออสเตรเลีย

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

แร่ซิลิเกต (Silicate Mineral) - จัดอยู่ในกลุ่มซิลิกา แต่เป็นแร่ที่ไม่มีรูปผลึก (mineraloid)

กลุ่ม

โอปอลกรุ๊ป (Opal Group)

ระบบผลึก

อสัณฐาน (Amorphous)

สูตรเคมี

SiO2·nH2O

องค์ประกอบ

ซิลิคอนไดออกไซด์ที่มีน้ำเป็นส่วนประกอบ (Hydrated Silicon Dioxide)

สำรวจ โอปอลดำ