หินพัมมิซ

คำอธิบาย

หินพัมมิซเป็นหินอัคนีพุที่มีเนื้อแก้ว (vitreous) และมีรูพรุนสูงมาก (vesicular) เกิดจากการเย็นตัวอย่างรวดเร็วของลาวาที่มีองค์ประกอบเป็นเฟลซิก (felsic) ถึงอินเทอร์มีเดียต (intermediate) ซึ่งอุดมไปด้วยซิลิกาและแก๊ส ทำให้มีน้ำหนักเบามากจนสามารถลอยน้ำได้ มีสีอ่อน เช่น ขาว เทาอ่อน ครีม หรือเหลืองอ่อน

วิธีการระบุ

สี

ขาว, เทาอ่อน, ครีม, เหลืองอ่อน, หรือบางครั้งอาจมีสีน้ำตาลอ่อนถึงดำ

ความวาว

ด้าน (dull) ถึงคล้ายแก้ว (vitreous) ในส่วนที่เป็นเนื้อแก้ว

เนื้อหิน

มีรูพรุนสูงมาก (highly vesicular), เนื้อแก้ว (vitreous), สากมือ

รูปผลึก

ไม่มีรูปผลึกที่ชัดเจน เนื่องจากเป็นเนื้อแก้วที่เย็นตัวอย่างรวดเร็ว

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบ (non-existent)

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในบริเวณภูเขาไฟที่ยังคุกรุ่นหรือเคยคุกรุ่น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพื้นที่ที่มีการปะทุแบบระเบิด (explosive eruptions) ของลาวาที่มีความหนืดสูงและมีแก๊สมาก

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 5-6 (บนมาตราโมส, สำหรับเนื้อแก้ว)
• ความถ่วงจำเพาะ: 0.5-0.9 (ต่ำมาก เนื่องจากมีรูพรุนสูง)
• ระบบผลึก: อสัณฐาน (Amorphous)
• สี: ขาว, เทาอ่อน, ครีม, เหลืองอ่อน
• ความวาว: ด้านถึงคล้ายแก้ว
• ความโปร่งใส: ทึบแสง (Opaque)
• รอยแตก: แบบก้นหอย (Conchoidal) ในส่วนที่เป็นเนื้อแก้ว แต่โดยรวมแล้วเปราะและแตกหักง่าย
• แนวแตกเรียบ: ไม่มี (None)
• องค์ประกอบ: ส่วนใหญ่เป็นซิลิกา (SiO2) ประมาณ 60-75%, อะลูมินา (Al2O3) ประมาณ 10-20%, และมีออกไซด์อื่นๆ เช่น เหล็ก, แมกนีเซียม, แคลเซียม, โซเดียม, โพแทสเซียม

ตรวจสอบด่วน

• สี: ขาว, เทาอ่อน, ครีม
• ความวาว: ด้านถึงคล้ายแก้ว
• สีผง: ขาว

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: ไม่มีรูปผลึกที่ชัดเจน, เป็นเนื้อแก้วที่มีรูพรุนสูง
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มี
• ชนิดรอยแตก: แบบก้นหอย (ในส่วนที่เป็นเนื้อแก้ว), เปราะ
• ความเหนียว: เปราะ (Brittle)
• ชนิดความวาว: ด้าน (Dull) ถึงคล้ายแก้ว (Vitreous)

การก่อตัว

หินพัมมิซเกิดจากการเย็นตัวอย่างรวดเร็วของลาวาที่มีความหนืดสูงและมีแก๊สจำนวนมาก เมื่อลาวาถูกพ่นออกมาจากภูเขาไฟ แก๊สที่ละลายอยู่ในลาวาจะขยายตัวอย่างรวดเร็ว ทำให้เกิดฟองอากาศจำนวนมากภายในเนื้อลาวา เมื่อลาวาเย็นตัวลงอย่างรวดเร็ว ฟองอากาศเหล่านี้จะถูกกักเก็บไว้ ทำให้หินมีลักษณะเป็นรูพรุนและมีน้ำหนักเบามากจนสามารถลอยน้ำได้

การใช้ประโยชน์

ใช้เป็นวัสดุก่อสร้าง (เช่น ส่วนผสมในคอนกรีตน้ำหนักเบา), วัสดุขัดถู (เช่น หินขัดเท้า, ผงขัด), สารกรอง, สารดูดซับ, วัสดุปลูกพืช (เช่น ดินปลูกแคคตัส), และในอุตสาหกรรมเครื่องสำอาง

การกระจายตามอายุ

พบได้ในหินอัคนีพุที่มีอายุตั้งแต่ยุคเทอร์เชียรี (Tertiary) จนถึงปัจจุบัน

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

หินอัคนีพุ (Extrusive Igneous Rock)

กลุ่ม

หินภูเขาไฟ (Volcanic Rock)

ระบบผลึก

อสัณฐาน (Amorphous)

สูตรเคมี

ไม่มีสูตรเคมีที่แน่นอน เนื่องจากเป็นหินที่มีองค์ประกอบหลากหลาย แต่ส่วนใหญ่เป็นซิลิกา (SiO2) และอะลูมินา (Al2O3)

องค์ประกอบ

ส่วนใหญ่เป็นซิลิกา (SiO2) และอะลูมินา (Al2O3) โดยมีแร่ธาตุเฟลซิกเป็นหลัก เช่น เฟลด์สปาร์และควอตซ์ในรูปของแก้วภูเขาไฟ

สำรวจ หินพัมมิซ