อเมทิสต์และเพริดอต

คำอธิบาย

อเมทิสต์เป็นควอตซ์ชนิดหนึ่งที่มีสีม่วงตั้งแต่สีม่วงอ่อนลาเวนเดอร์ไปจนถึงสีม่วงเข้มอมแดง ความเข้มของสีขึ้นอยู่กับปริมาณธาตุเหล็กและการได้รับรังสีธรรมชาติ มีความแข็ง 7 ตามมาตราโมส เพริดอตเป็นแร่ในกลุ่มโอลิวีนที่มีสีเขียวมะกอกถึงเขียวอมเหลือง สีเขียวเกิดจากธาตุเหล็กในโครงสร้างผลึก มีความแข็ง 6.5-7 ตามมาตราโมส

วิธีการระบุ

สี

อเมทิสต์: สีม่วงอ่อนถึงม่วงเข้มอมแดง เพริดอต: สีเขียวมะกอกถึงเขียวอมเหลือง

ความวาว

อเมทิสต์: คล้ายแก้ว (Vitreous) เพริดอต: คล้ายแก้วถึงคล้ายน้ำมัน (Vitreous to Oily)

เนื้อหิน

อเมทิสต์: ผลึกมักมีลักษณะเป็นแท่งปริซึมหรือเป็นกลุ่มผลึกในโพรง เพริดอต: ผลึกมักมีลักษณะเป็นเม็ดกลมหรือเป็นแท่งสั้นๆ

รูปผลึก

อเมทิสต์: ระบบผลึกสามแกน (Trigonal) มักพบในรูปผลึกหกเหลี่ยมปลายแหลม เพริดอต: ระบบผลึกออร์โธรอมบิก (Orthorhombic) มักพบในรูปผลึกปริซึมสั้นๆ หรือเป็นเม็ดกลม

แนวแตกเรียบ

อเมทิสต์: ไม่มีแนวแตกเรียบ (Conchoidal fracture) เพริดอต: มีแนวแตกเรียบไม่ชัดเจน 2 ทิศทาง (Poor cleavage in two directions)

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

อเมทิสต์: พบในโพรงหรือรอยแตกของหินอัคนี (โดยเฉพาะหินบะซอลต์) และหินแปร เพริดอต: พบในหินอัคนีชนิดอัลตรามาฟิก (เช่น เพริโดไทต์, ดันไนต์) หินแปร และอุกกาบาต

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: อเมทิสต์: 7 (โมส); เพริดอต: 6.5-7 (โมส)
• ความถ่วงจำเพาะ: อเมทิสต์: 2.65; เพริดอต: 3.27-3.37
• ระบบผลึก: อเมทิสต์: สามแกน (Trigonal); เพริดอต: ออร์โธรอมบิก (Orthorhombic)
• สี: อเมทิสต์: ม่วง; เพริดอต: เขียวมะกอกถึงเขียวอมเหลือง
• ความวาว: คล้ายแก้วถึงคล้ายน้ำมัน
• ความโปร่งใส: โปร่งใสถึงโปร่งแสง
• รอยแตก: อเมทิสต์: ก้นหอย (Conchoidal); เพริดอต: ก้นหอยถึงไม่เรียบ (Conchoidal to Uneven)
• แนวแตกเรียบ: อเมทิสต์: ไม่มี; เพริดอต: ไม่ชัดเจน 2 ทิศทาง
• องค์ประกอบ: อเมทิสต์: ซิลิคอนไดออกไซด์ (SiO2); เพริดอต: แมกนีเซียมเหล็กซิลิเกต ((Mg,Fe)2SiO4)

ตรวจสอบด่วน

• สี: อเมทิสต์: ม่วง; เพริดอต: เขียวมะกอก
• ความวาว: คล้ายแก้ว
• สีผง: อเมทิสต์: สีขาว; เพริดอต: สีขาว

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: อเมทิสต์: ผลึกปริซึมหกเหลี่ยม, จีโอด, มวลรวม; เพริดอต: ผลึกปริซึมสั้นๆ, เม็ดกลม, มวลรวม
• ชนิดแนวแตกเรียบ: อเมทิสต์: ไม่มี; เพริดอต: ไม่ชัดเจน {010}, {100}
• ชนิดรอยแตก: อเมทิสต์: ก้นหอย; เพริดอต: ก้นหอยถึงไม่เรียบ
• ความเหนียว: อเมทิสต์: เปราะ; เพริดอต: เปราะ
• ชนิดความวาว: คล้ายแก้วถึงคล้ายน้ำมัน

การก่อตัว

อเมทิสต์: เกิดจากการตกผลึกของซิลิกา (SiO2) ในโพรงหรือรอยแตกของหินอัคนี (โดยเฉพาะหินบะซอลต์) หรือหินแปรที่อุณหภูมิต่ำถึงปานกลาง (ประมาณ 50-250 องศาเซลเซียส) และความดันต่ำถึงปานกลาง สีม่วงเกิดจากการปนเปื้อนของธาตุเหล็ก (Fe3+) และการได้รับรังสีธรรมชาติ เพริดอต: เป็นแร่ในกลุ่มโอลิวีน (Mg,Fe)2SiO4 ซึ่งเป็นส่วนประกอบหลักของเนื้อโลก (mantle) เกิดจากการตกผลึกของแมกมาที่มีปริมาณซิลิกาน้อยและมีธาตุเหล็กและแมกนีเซียมสูงที่อุณหภูมิสูง (ประมาณ 1200-1300 องศาเซลเซียส) และความดันสูงมากในเนื้อโลก หรือในหินอัคนีชนิดอัลตรามาฟิก เช่น เพริโดไทต์ และคิมเบอร์ไลต์ นอกจากนี้ยังพบในอุกกาบาตบางชนิด

การใช้ประโยชน์

ทั้งอเมทิสต์และเพริดอตถูกนำมาใช้เป็นอัญมณีสำหรับเครื่องประดับอย่างแพร่หลาย เนื่องจากมีความสวยงามและทนทานพอสมควร อเมทิสต์ยังใช้ในการตกแต่งและเป็นหินสะสม เพริดอตบางครั้งใช้เป็นตัวบ่งชี้ในการสำรวจหาแหล่งแร่เพชร

การกระจายตามอายุ

อเมทิสต์พบในหินอัคนี หินแปร และหินตะกอนที่มีอายุหลากหลายตั้งแต่พรีแคมเบรียนจนถึงปัจจุบัน เพริดอตพบในหินอัคนีชนิดอัลตรามาฟิกและหินแปรที่มีอายุตั้งแต่พรีแคมเบรียนถึงปัจจุบัน

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

อเมทิสต์: ซิลิเกต (Tectosilicate); เพริดอต: ซิลิเกต (Nesosilicate)

กลุ่ม

อเมทิสต์: ควอตซ์; เพริดอต: โอลิวีน

ระบบผลึก

อเมทิสต์: สามแกน (Trigonal); เพริดอต: ออร์โธรอมบิก (Orthorhombic)

สูตรเคมี

อเมทิสต์: SiO2; เพริดอต: (Mg,Fe)2SiO4

องค์ประกอบ

อเมทิสต์: ซิลิคอนไดออกไซด์; เพริดอต: แมกนีเซียมเหล็กซิลิเกต

สำรวจ อเมทิสต์และเพริดอต