ควอตซ์ไหมทอง

คำอธิบาย

ควอตซ์ไหมทองเป็นแร่ควอตซ์ชนิดหนึ่งที่มีการแทรกซึมของผลึกแร่รูไทล์ภายใน ผลึกรูไทล์มักปรากฏเป็นเส้นเข็มละเอียดคล้ายเส้นผมหรือเส้นไหม มีสีทอง, แดงทอง, เงิน, หรือดำ ฝังตัวอยู่ในเนื้อควอตซ์ที่โปร่งใสถึงโปร่งแสง เส้นรูไทล์เหล่านี้สามารถจัดเรียงตัวในรูปแบบที่แตกต่างกัน เช่น เป็นเส้นตรง, ไขว้กัน, หรือเป็นกระจุก ทำให้แต่ละชิ้นมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ความหนาแน่นและสีของเส้นรูไทล์จะแตกต่างกันไปตามแหล่งกำเนิดและสภาวะการก่อตัว

วิธีการระบุ

สี

เนื้อควอตซ์มักจะไม่มีสี (ใส) หรือมีสีขาวขุ่นเล็กน้อย แต่มีเส้นแร่รูไทล์แทรกอยู่ภายใน ซึ่งเส้นรูไทล์มีสีทอง, แดงทอง, เงิน, หรือดำ

ความวาว

เนื้อควอตซ์มีประกายแบบแก้ว (vitreous luster) ส่วนเส้นรูไทล์อาจมีประกายแบบโลหะ (metallic luster) หรือกึ่งโลหะ (submetallic luster)

เนื้อหิน

ผิวเรียบเมื่อขัดเงา ภายในมีเส้นเข็มรูไทล์ที่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า

รูปผลึก

ผลึกควอตซ์มักเป็นรูปปริซึมหกเหลี่ยมปลายแหลม (hexagonal prism with pyramidal terminations) ส่วนรูไทล์จะแทรกซึมเป็นเส้นเข็มละเอียดภายในผลึกควอตซ์

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (absent cleavage) แตกแบบก้นหอย (conchoidal fracture)

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในสายแร่ไฮโดรเทอร์มอล, หินเพกมาไทต์, และหินแปรบางชนิดที่อุดมด้วยซิลิกาและไทเทเนียม

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: ควอตซ์: 7 (ตามมาตราโมห์), รูไทล์: 6-6.5 (ตามมาตราโมห์)
• ความถ่วงจำเพาะ: ควอตซ์: 2.65, รูไทล์: 4.2-4.3
• ระบบผลึก: ควอตซ์: ไตรโกนอล (Trigonal), รูไทล์: เตตระโกนอล (Tetragonal)
• สี: เนื้อควอตซ์ใสถึงขาวขุ่น มีเส้นรูไทล์สีทอง, แดงทอง, เงิน, หรือดำ
• ความวาว: ประกายแบบแก้วถึงกึ่งแก้ว (ควอตซ์), ประกายแบบเพชรถึงโลหะ (รูไทล์)
• ความโปร่งใส: โปร่งใสถึงโปร่งแสง
• รอยแตก: แตกแบบก้นหอย (conchoidal)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบ (absent)
• องค์ประกอบ: ซิลิคอนไดออกไซด์ (SiO2) สำหรับควอตซ์ และไทเทเนียมไดออกไซด์ (TiO2) สำหรับรูไทล์

ตรวจสอบด่วน

• สี: ใสถึงขาวขุ่น มีเส้นรูไทล์สีทอง, แดงทอง, เงิน, หรือดำ
• ความวาว: ประกายแบบแก้ว (ควอตซ์), ประกายแบบโลหะ/กึ่งโลหะ (รูไทล์)
• สีผง: สีขาว (สำหรับควอตซ์), สีน้ำตาลแดง (สำหรับรูไทล์บริสุทธิ์ แต่ไม่สามารถทดสอบได้ง่ายในควอตซ์ไหมทอง)

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: ผลึกควอตซ์เป็นปริซึมหกเหลี่ยมปลายแหลม, รูไทล์เป็นเส้นเข็มหรือเส้นไหมแทรกซึม
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบ
• ชนิดรอยแตก: แตกแบบก้นหอย
• ความเหนียว: เปราะ (brittle)
• ชนิดความวาว: ประกายแบบแก้ว (vitreous) สำหรับควอตซ์, ประกายแบบโลหะ (metallic) หรือกึ่งโลหะ (submetallic) สำหรับรูไทล์

การก่อตัว

ควอตซ์ไหมทองก่อตัวขึ้นเมื่อผลึกแร่รูไทล์ (ไทเทเนียมไดออกไซด์, TiO2) แทรกซึมเข้าไปในผลึกควอตซ์ (ซิลิคอนไดออกไซด์, SiO2) ในระหว่างกระบวนการตกผลึกของควอตซ์ โดยทั่วไปจะเกิดขึ้นในสายแร่ไฮโดรเทอร์มอล (hydrothermal veins) หรือในหินเพกมาไทต์ (pegmatites) ที่มีอุณหภูมิและความดันสูง การแทรกซึมของรูไทล์มักเกิดขึ้นในระยะหลังของการตกผลึกของควอตซ์ หรือในระหว่างการเติบโตของผลึกควอตซ์ในสภาวะที่มีธาตุไทเทเนียมละลายอยู่สูงในสารละลายร้อนใต้พิภพ รูไทล์จะตกผลึกเป็นเส้นเข็มเล็กๆ ภายในผลึกควอตซ์ที่กำลังเติบโต

การใช้ประโยชน์

ส่วนใหญ่ใช้เป็นอัญมณีและหินประดับ เนื่องจากมีลักษณะสวยงามและเป็นเอกลักษณ์ นิยมนำมาทำเป็นเครื่องประดับ เช่น จี้, แหวน, ต่างหู, กำไล และลูกปัด นอกจากนี้ยังเป็นที่นิยมในหมู่นักสะสมแร่และหิน เนื่องจากความหายากและรูปแบบที่หลากหลายของเส้นรูไทล์

การกระจายตามอายุ

พบได้ในหินที่มีอายุทางธรณีวิทยาหลากหลาย ตั้งแต่ยุคพรีแคมเบรียนจนถึงยุคเทอร์เชียรี ขึ้นอยู่กับการก่อตัวของควอตซ์และรูไทล์ในแต่ละพื้นที่

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

ซิลิเกต (Silicate) สำหรับควอตซ์, ออกไซด์ (Oxide) สำหรับรูไทล์

กลุ่ม

ควอตซ์ (Quartz Group) สำหรับควอตซ์, รูไทล์ (Rutile Group) สำหรับรูไทล์

ระบบผลึก

ไตรโกนอล (Trigonal) สำหรับควอตซ์, เตตระโกนอล (Tetragonal) สำหรับรูไทล์

สูตรเคมี

SiO2 (ควอตซ์) + TiO2 (รูไทล์)

องค์ประกอบ

ซิลิคอนไดออกไซด์ (Silicon Dioxide) และไทเทเนียมไดออกไซด์ (Titanium Dioxide)

สำรวจ ควอตซ์ไหมทอง