มีรูปถ่ายแล้ว? ระบุหินทันทีด้วยแอป Rockby
เปิดแอปคำอธิบาย
กลุ่มแร่ซิลิกาที่มีคุณสมบัติและลักษณะที่แตกต่างกัน ควอตซ์ตาแมวแสดงปรากฏการณ์ตาแมว (chatoyancy) เนื่องจากมีเส้นใยแร่แอสเบสทอสหรือรูไทล์ขนาดเล็กเรียงตัวขนานกัน โอปอลสีชมพูเป็นโอปอลชนิดหนึ่งที่มีสีชมพูอ่อนถึงเข้ม มักไม่แสดงปรากฏการณ์เล่นสี (play-of-color) และควอตซ์ใสเป็นผลึกควอตซ์บริสุทธิ์ที่ไม่มีสีและโปร่งใส
วิธีการระบุ
- สี
- ควอตซ์ตาแมว: เหลือง, เขียว, น้ำตาล, เทา, ชมพู (หายาก) พร้อมแถบแสงสะท้อนคล้ายตาแมว. โอปอลสีชมพู: ชมพูอ่อนถึงเข้ม, อาจมีลายสีขาวหรือดำ. ควอตซ์ใส: ไม่มีสี, โปร่งใส.
- ความวาว
- ควอตซ์ตาแมว: คล้ายแก้วถึงคล้ายไขมัน. โอปอลสีชมพู: คล้ายแก้วถึงคล้ายยางสน. ควอตซ์ใส: คล้ายแก้ว.
- เนื้อหิน
- ควอตซ์ตาแมว: มักพบในรูปของผลึกขนาดใหญ่หรือมวลรวม. โอปอลสีชมพู: มักพบเป็นมวลรวม, ผิวเรียบถึงขรุขระเล็กน้อย. ควอตซ์ใส: ผลึกหกเหลี่ยมปลายแหลม, มวลรวม.
- รูปผลึก
- ควอตซ์ตาแมว: มักพบในรูปของผลึกแท่งหรือมวลรวมที่มีเส้นใย. โอปอลสีชมพู: อสัณฐาน, ไม่มีรูปผลึกที่แน่นอน, มักพบเป็นก้อนหรือเคลือบ. ควอตซ์ใส: ผลึกหกเหลี่ยมปลายแหลม (prismatic hexagonal crystals) หรือมวลรวม.
- แนวแตกเรียบ
- ไม่มีรอยแตกเรียบ (cleavage) ที่ชัดเจนสำหรับควอตซ์และโอปอล
- สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา
- ควอตซ์ตาแมวและควอตซ์ใส: พบในสายแร่ไฮโดรเทอร์มอล, หินอัคนี (เช่น เพกมาไทต์, หินแกรนิต), หินแปร (เช่น ควอตไซต์), และตะกอนทราย. โอปอลสีชมพู: พบในบริเวณที่มีกิจกรรมภูเขาไฟเก่าแก่, ในรอยแตกและโพรงของหินภูเขาไฟ (เช่น แอนดีไซต์, ไรโอไลต์) หรือหินตะกอนที่มีซิลิกาสูง
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- ความแข็ง: ควอตซ์ตาแมว: 7 (โมส). โอปอลสีชมพู: 5.5-6.5 (โมส). ควอตซ์ใส: 7 (โมส).
- ความถ่วงจำเพาะ: ควอตซ์ตาแมว: 2.65. โอปอลสีชมพู: 1.98-2.25. ควอตซ์ใส: 2.65.
- ระบบผลึก: ควอตซ์ตาแมว: ไตรโกนัล (Trigonal). โอปอลสีชมพู: อสัณฐาน (Amorphous). ควอตซ์ใส: ไตรโกนัล (Trigonal).
- สี: ควอตซ์ตาแมว: เหลือง, เขียว, น้ำตาล, เทา, ชมพู. โอปอลสีชมพู: ชมพู. ควอตซ์ใส: ไม่มีสี.
- ความวาว: คล้ายแก้วถึงคล้ายไขมัน (ควอตซ์ตาแมว), คล้ายแก้วถึงคล้ายยางสน (โอปอลสีชมพู), คล้ายแก้ว (ควอตซ์ใส).
- ความโปร่งใส: โปร่งแสงถึงทึบแสง (ควอตซ์ตาแมว), โปร่งแสงถึงทึบแสง (โอปอลสีชมพู), โปร่งใส (ควอตซ์ใส).
- รอยแตก: แบบก้นหอย (Conchoidal) สำหรับควอตซ์และโอปอล.
- แนวแตกเรียบ: ไม่มี (None).
- องค์ประกอบ: ซิลิคอนไดออกไซด์ (SiO2) สำหรับควอตซ์ตาแมวและควอตซ์ใส. ซิลิคอนไดออกไซด์ที่มีน้ำเป็นส่วนประกอบ (SiO2·nH2O) สำหรับโอปอลสีชมพู.
ตรวจสอบด่วน
- สี: ควอตซ์ตาแมว: เหลือง, เขียว, น้ำตาล, เทา, ชมพู (มีแถบแสง). โอปอลสีชมพู: ชมพู. ควอตซ์ใส: ไม่มีสี.
- ความวาว: คล้ายแก้วถึงคล้ายไขมัน (ควอตซ์ตาแมว), คล้ายแก้วถึงคล้ายยางสน (โอปอลสีชมพู), คล้ายแก้ว (ควอตซ์ใส).
- สีผง: สีขาว (สำหรับทั้งสามชนิด)
ลักษณะทางกายภาพ
- ลักษณะผลึก: ควอตซ์ตาแมว: มวลรวมเส้นใย, ผลึกแท่ง. โอปอลสีชมพู: มวลรวม, เคลือบ, ก้อน. ควอตซ์ใส: ผลึกหกเหลี่ยมปลายแหลม, มวลรวม.
- ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มี (None).
- ชนิดรอยแตก: แบบก้นหอย (Conchoidal).
- ความเหนียว: เปราะ (Brittle).
- ชนิดความวาว: คล้ายแก้ว (Vitreous) ถึงคล้ายไขมัน (Greasy) สำหรับควอตซ์. คล้ายแก้ว (Vitreous) ถึงคล้ายยางสน (Resinous) สำหรับโอปอล.
การก่อตัว
ควอตซ์ตาแมวและควอตซ์ใส: เกิดจากการตกผลึกของซิลิกาจากสารละลายร้อนในโพรงหินหรือสายแร่ (hydrothermal veins) หรือในหินอัคนีและหินแปร โอปอลสีชมพู: เกิดจากการตกตะกอนของซิลิกาเจลจากสารละลายที่มีอุณหภูมิต่ำในรอยแตกหรือโพรงของหิน โดยมีน้ำเป็นส่วนประกอบโครงสร้าง
การใช้ประโยชน์
อัญมณี, เครื่องประดับ, หินสะสม, วัสดุขัดถู (ควอตซ์), ส่วนประกอบในอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (ควอตซ์), วัสดุก่อสร้าง (ควอตซ์), หินแกะสลัก (โอปอล)
การกระจายตามอายุ
พบได้ในหินที่มีอายุทางธรณีวิทยาหลากหลาย ตั้งแต่ยุคพรีแคมเบรียนจนถึงปัจจุบัน
แหล่งที่พบ
ควอตซ์ตาแมว
อินเดีย, ศรีลังกา, บราซิล, สหรัฐอเมริกา (อริโซนา), รัสเซีย, มาดากัสการ์
โอปอลสีชมพู
เปรู (แหล่งสำคัญ), สหรัฐอเมริกา (โอเรกอน), เม็กซิโก, ออสเตรเลีย
ควอตซ์ใส
ทั่วโลก, แหล่งสำคัญได้แก่ บราซิล, สหรัฐอเมริกา (อาร์คันซอ), มาดากัสการ์, สวิตเซอร์แลนด์, ญี่ปุ่น
เคล็ดลับการค้นหา
การระบุควอตซ์ตาแมว
มองหาแถบแสงสะท้อนคล้ายตาแมวที่เคลื่อนที่ไปมาเมื่อหมุนหินภายใต้แสง แถบแสงนี้เกิดจากเส้นใยแร่ขนาดเล็กที่เรียงตัวขนานกัน
การระบุโอปอลสีชมพู
สังเกตสีชมพูอ่อนถึงเข้ม มักไม่มีปรากฏการณ์เล่นสี (play-of-color) และมีลักษณะคล้ายขี้ผึ้งหรือยางสนเมื่อขัดเงา อาจมีรอยแตกเล็กๆ หรือรอยด่างสีขาว/ดำ
การระบุควอตซ์ใส
มองหาผลึกที่โปร่งใส ไม่มีสี และมีรูปทรงหกเหลี่ยมปลายแหลม มักพบในโพรงหรือรอยแตกของหิน
ความแข็ง
ควอตซ์มีความแข็ง 7 ตามมาตราโมส ซึ่งสามารถขีดแก้วได้ โอปอลมีความแข็ง 5.5-6.5 ซึ่งอ่อนกว่าควอตซ์
ความปลอดภัย
แร่ทั้งสามชนิดนี้เป็นแร่ที่ปลอดภัยในการสัมผัสและสะสม ไม่มีสารพิษหรือกัมมันตรังสีที่เป็นอันตราย อย่างไรก็ตาม ฝุ่นซิลิกาที่เกิดจากการเจียระไนหรือบดควอตซ์และโอปอลในปริมาณมากและเป็นเวลานาน อาจก่อให้เกิดโรคปอดซิลิโคซิสได้ ควรใช้อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล เช่น หน้ากากกันฝุ่น เมื่อทำงานกับแร่เหล่านี้
หินที่คล้ายกัน
ไครโซเบริลตาแมว
BeAl2O4
เรียกอีกชื่อว่า: Chrysoberyl Cat's Eye
ควอตซ์สีต่างๆ
SiO2
เรียกอีกชื่อว่า: Amethyst, Citrine, Rose Quartz
โอปอลชนิดอื่นๆ
SiO2·nH2O
เรียกอีกชื่อว่า: Precious Opal, Common Opal
การจำแนกทางวิทยาศาสตร์
- ประเภทแร่
- ซิลิเกต (Silicates) - สำหรับควอตซ์. แร่ออกไซด์ (Oxides) - สำหรับโอปอล (จัดอยู่ในกลุ่มแร่ซิลิกาที่มีน้ำ).
- กลุ่ม
- ควอตซ์กรุ๊ป (Quartz Group) - สำหรับควอตซ์. โอปอลกรุ๊ป (Opal Group) - สำหรับโอปอล.
- ระบบผลึก
- ไตรโกนัล (Trigonal) - สำหรับควอตซ์. อสัณฐาน (Amorphous) - สำหรับโอปอล.
- สูตรเคมี
- SiO2 (ควอตซ์ตาแมว, ควอตซ์ใส), SiO2·nH2O (โอปอลสีชมพู)
- องค์ประกอบ
- ซิลิคอนไดออกไซด์ (Silicon Dioxide) สำหรับควอตซ์. ซิลิคอนไดออกไซด์ที่มีน้ำ (Hydrated Silicon Dioxide) สำหรับโอปอล.
สำรวจ ควอตซ์ตาแมว, โอปอลสีชมพู, และควอตซ์ใส
ระบุหินได้ทุกที่
ฟรีบน iOS, Android และเว็บ ระบุจากรูปถ่าย ฐานข้อมูลครบถ้วน และคอลเลกชันส่วนตัวของคุณ