ควอตซ์ไหมทอง

คำอธิบาย

ควอตซ์ไหมทองเป็นแร่ควอตซ์ชนิดหนึ่งที่มีการรวมตัวของแร่รูไทล์ภายในผลึกควอตซ์ รูไทล์ที่แทรกอยู่มักมีลักษณะเป็นเส้นเข็มละเอียดคล้ายเส้นผมหรือเส้นไหม ซึ่งอาจมีสีทอง, แดง, น้ำตาลแดง, ดำ หรือเงิน ขึ้นอยู่กับองค์ประกอบทางเคมีและสิ่งเจือปนในรูไทล์นั้นๆ ควอตซ์ที่ห่อหุ้มรูไทล์มักจะใสถึงโปร่งแสง ทำให้มองเห็นเส้นไหมรูไทล์ได้อย่างชัดเจน ความหนาแน่นและทิศทางของเส้นไหมรูไทล์ทำให้แต่ละชิ้นมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว

วิธีการระบุ

สี

ควอตซ์ส่วนใหญ่จะไม่มีสี (ใส) ถึงขาวขุ่น แต่ก็อาจมีสีเหลืองอ่อน, ส้ม, น้ำตาลอ่อน หรือเทาอ่อนได้ ส่วนเส้นไหมรูไทล์มีสีทอง, แดง, น้ำตาลแดง, ดำ หรือเงิน

ความวาว

ควอตซ์มีประกายแบบแก้ว (Vitreous) ส่วนเส้นรูไทล์มีประกายแบบกึ่งโลหะ (Submetallic) ถึงประกายเพชร (Adamantine)

เนื้อหิน

พื้นผิวเรียบถึงขรุขระเล็กน้อยตามลักษณะผลึก

รูปผลึก

ควอตซ์มักพบในรูปผลึกหกเหลี่ยมปลายแหลม (hexagonal prism with pyramidal terminations) หรือเป็นมวลรวม (massive) ส่วนรูไทล์จะปรากฏเป็นเส้นเข็มละเอียด (acicular) หรือเส้นใย (fibrous) แทรกอยู่ภายใน

แนวแตกเรียบ

ควอตซ์ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (None) แต่มีรอยแตกแบบก้นหอย (Conchoidal fracture) รูไทล์มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจนในสองทิศทาง (Prismatic)

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในสายแร่ความร้อนใต้พิภพ (hydrothermal veins), หินเพกมาไทต์ (pegmatites), หินแกรนิต (granites) และหินแปรบางชนิด (metamorphic rocks) รวมถึงในตะกอนทุติยภูมิ (placer deposits) ที่เกิดจากการผุพังของหินต้นกำเนิด

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: ควอตซ์ 7 (Mohs scale), รูไทล์ 6-6.5 (Mohs scale)
• ความถ่วงจำเพาะ: ควอตซ์ 2.65, รูไทล์ 4.2-4.3
• ระบบผลึก: ควอตซ์: Trigonal, รูไทล์: Tetragonal
• สี: ควอตซ์ไม่มีสีถึงขาวขุ่น, รูไทล์สีทอง, แดง, น้ำตาลแดง, ดำ, เงิน
• ความวาว: ควอตซ์: Vitreous (แก้ว), รูไทล์: Submetallic to Adamantine (กึ่งโลหะถึงเพชร)
• ความโปร่งใส: โปร่งใสถึงโปร่งแสง (Transparent to Translucent)
• รอยแตก: Conchoidal (ก้นหอย) สำหรับควอตซ์
• แนวแตกเรียบ: None (ไม่มี) สำหรับควอตซ์, Good (ดี) ในสองทิศทางสำหรับรูไทล์
• องค์ประกอบ: ซิลิคอนไดออกไซด์ (SiO2) สำหรับควอตซ์, ไทเทเนียมไดออกไซด์ (TiO2) สำหรับรูไทล์

ตรวจสอบด่วน

• สี: ควอตซ์ใสถึงขาวขุ่น มีเส้นไหมสีทอง, แดง, น้ำตาลแดง, ดำ หรือเงิน
• ความวาว: ควอตซ์มีประกายแบบแก้ว, รูไทล์มีประกายแบบกึ่งโลหะถึงเพชร
• สีผง: ขาว (สำหรับควอตซ์), น้ำตาลแดงถึงดำ (สำหรับรูไทล์)

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: ควอตซ์: ผลึกหกเหลี่ยมปลายแหลม, มวลรวม; รูไทล์: เส้นเข็ม, เส้นใย, แท่งปริซึม
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ควอตซ์: ไม่มี; รูไทล์: ปริซึม (Prismatic) {110} และ {100} ชัดเจน
• ชนิดรอยแตก: ก้นหอย (Conchoidal) สำหรับควอตซ์
• ความเหนียว: เปราะ (Brittle)
• ชนิดความวาว: ควอตซ์: แก้ว (Vitreous); รูไทล์: กึ่งโลหะถึงเพชร (Submetallic to Adamantine)

การก่อตัว

ควอตซ์ไหมทองก่อตัวขึ้นเมื่อผลึกแร่รูไทล์ (ไทเทเนียมไดออกไซด์, TiO2) ซึ่งมีลักษณะเป็นเข็มหรือเส้นใย แทรกตัวอยู่ในผลึกควอตซ์ (ซิลิคอนไดออกไซด์, SiO2) ในระหว่างการตกผลึกของควอตซ์ โดยทั่วไปจะเกิดขึ้นในสภาวะอุณหภูมิและความดันสูง เช่น ในสายแร่ความร้อนใต้พิภพ (hydrothermal veins) หรือในหินเพกมาไทต์ (pegmatites) การรวมตัวของรูไทล์มักเกิดขึ้นเมื่อสารละลายที่มีซิลิกาและไทเทเนียมเย็นตัวลงอย่างช้าๆ ทำให้แร่ทั้งสองชนิดตกผลึกพร้อมกันหรือรูไทล์ตกผลึกก่อนแล้วควอตซ์จึงห่อหุ้ม

การใช้ประโยชน์

ส่วนใหญ่ใช้เป็นอัญมณีและหินประดับ เนื่องจากความสวยงามของเส้นไหมรูไทล์ที่อยู่ภายในควอตซ์ นิยมนำมาทำเป็นเครื่องประดับ เช่น จี้, แหวน, ต่างหู, กำไล และลูกปัด นอกจากนี้ยังเป็นที่ต้องการของนักสะสมแร่และหิน เนื่องจากความโดดเด่นและรูปแบบที่หลากหลายของเส้นรูไทล์

การกระจายตามอายุ

พบได้ในหินอัคนีและหินแปรที่มีอายุหลากหลาย ตั้งแต่ยุคพรีแคมเบรียนจนถึงยุคเทอร์เชียรี ขึ้นอยู่กับการก่อตัวของควอตซ์และรูไทล์ในแต่ละพื้นที่

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

ควอตซ์: Silicates (Tectosilicates), รูไทล์: Oxides

กลุ่ม

ควอตซ์: Quartz Group, รูไทล์: Rutile Group

ระบบผลึก

ควอตซ์: Trigonal, รูไทล์: Tetragonal

สูตรเคมี

SiO2 (ควอตซ์) + TiO2 (รูไทล์)

องค์ประกอบ

ซิลิคอนไดออกไซด์ (Silicon Dioxide) และ ไทเทเนียมไดออกไซด์ (Titanium Dioxide)

สำรวจ ควอตซ์ไหมทอง