บลูโทแพซ

คำอธิบาย

บลูโทแพซเป็นแร่ในกลุ่มซิลิเกตที่มีสูตรเคมี Al2SiO4(F,OH)2 ซึ่งเป็นโทแพซที่มีสีน้ำเงิน สีน้ำเงินของบลูโทแพซส่วนใหญ่ที่พบในตลาดเกิดจากการปรับปรุงคุณภาพด้วยการฉายรังสีและการให้ความร้อนแก่โทแพซที่ไม่มีสีหรือมีสีอ่อน โทแพซธรรมชาติที่มีสีน้ำเงินเข้มนั้นหายากมาก บลูโทแพซมีคุณสมบัติทางกายภาพที่โดดเด่น เช่น ความแข็ง 8 ตามมาตราโมส และมีความถ่วงจำเพาะประมาณ 3.4-3.6 g/cm³

วิธีการระบุ

สี

สีน้ำเงินอ่อนถึงน้ำเงินเข้ม (มักเกิดจากการปรับปรุงคุณภาพ) โทแพซธรรมชาติสีน้ำเงินเข้มหายากมาก

ความวาว

ความวาวแบบแก้ว (Vitreous)

เนื้อหิน

ผิวเรียบเมื่อแตกหักแบบก้นหอย (conchoidal fracture)

รูปผลึก

ผลึกปริซึมที่มีหน้าตัดเป็นรูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน (rhombic) และมีปลายแหลมแบบพีระมิดหรือโดม มักพบเป็นผลึกเดี่ยวหรือผลึกฝังในเนื้อหิน

แนวแตกเรียบ

มีแนวแตกเรียบสมบูรณ์ในระนาบเดียว (basal cleavage) ซึ่งเป็นลักษณะสำคัญที่ช่วยในการจำแนก

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในเพกมาไทต์ หินไรโอไลต์ สายแร่ควอตซ์ที่มีอุณหภูมิสูง และหินแปรจากการสัมผัส

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 8 (ตามมาตราโมส)
• ความถ่วงจำเพาะ: 3.4-3.6 g/cm³
• ระบบผลึก: ระบบผลึกออร์โธรอมบิก (Orthorhombic)
• สี: ไม่มีสี, ขาว, เหลือง, ส้ม, ชมพู, แดง, ม่วง, น้ำเงิน (บลูโทแพซ)
• ความวาว: วาวแบบแก้ว (Vitreous)
• ความโปร่งใส: โปร่งใสถึงโปร่งแสง
• รอยแตก: แตกหักแบบก้นหอย (Conchoidal) ถึงไม่สม่ำเสมอ (Uneven)
• แนวแตกเรียบ: สมบูรณ์ในระนาบเดียว (Perfect basal cleavage)
• องค์ประกอบ: อะลูมิเนียมซิลิเกตฟลูออไรด์ไฮดรอกไซด์ (Aluminum silicate fluoride hydroxide)

ตรวจสอบด่วน

• สี: น้ำเงินอ่อนถึงน้ำเงินเข้ม
• ความวาว: วาวแบบแก้ว
• สีผง: ไม่มีสี (ขาว)

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: ผลึกปริซึมที่มีหน้าตัดเป็นรูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน มักมีปลายแหลมแบบพีระมิดหรือโดม อาจพบเป็นผลึกมวลรวมหรือเป็นเม็ดกลม
• ชนิดแนวแตกเรียบ: สมบูรณ์ในระนาบเดียว {001}
• ชนิดรอยแตก: ก้นหอยถึงไม่สม่ำเสมอ
• ความเหนียว: เปราะ (Brittle)
• ชนิดความวาว: วาวแบบแก้ว

การก่อตัว

โทแพซก่อตัวขึ้นในระยะสุดท้ายของการตกผลึกของหินอัคนีประเภทเฟลซิก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเพกมาไทต์ (pegmatites) และโพรงในหินไรโอไลต์ (rhyolites) นอกจากนี้ยังสามารถพบได้ในสายแร่ควอตซ์ที่มีอุณหภูมิสูง (high-temperature quartz veins) และในหินแปรที่เกิดจากการสัมผัส (contact metamorphic rocks) การเกิดโทแพซสีน้ำเงินส่วนใหญ่ในเชิงพาณิชย์มักเกิดจากการปรับปรุงคุณภาพด้วยการฉายรังสีและการให้ความร้อนแก่โทแพซที่ไม่มีสีหรือมีสีอ่อน

การใช้ประโยชน์

บลูโทแพซถูกนำมาใช้เป็นอัญมณีสำหรับเครื่องประดับอย่างแพร่หลาย เนื่องจากมีความแข็งสูง ความสวยงาม และความทนทาน เป็นที่นิยมในการนำมาทำแหวน สร้อยคอ ต่างหู และจี้

การกระจายตามอายุ

โทแพซสามารถพบได้ในหินอัคนีและหินแปรที่มีอายุหลากหลาย ตั้งแต่ยุคพรีแคมเบรียนจนถึงยุคซีโนโซอิก ขึ้นอยู่กับแหล่งกำเนิดทางธรณีวิทยา

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

แร่ซิลิเกต (Silicate Mineral)

กลุ่ม

นีโอซิลิเกต (Nesosilicate)

ระบบผลึก

ออร์โธรอมบิก (Orthorhombic)

สูตรเคมี

Al2SiO4(F,OH)2

องค์ประกอบ

อะลูมิเนียมซิลิเกตฟลูออไรด์ไฮดรอกไซด์

สำรวจ บลูโทแพซ