ทัวร์มาลีน

คำอธิบาย

ทัวร์มาลีนเป็นกลุ่มของแร่ซิลิเกตที่มีโครงสร้างผลึกที่ซับซ้อนและมีองค์ประกอบทางเคมีที่หลากหลาย ทำให้เกิดความหลากหลายของสีอย่างน่าทึ่ง เป็นที่รู้จักกันดีในเรื่องของผลึกที่มีลักษณะเป็นแท่งยาว มีหน้าตัดเป็นรูปสามเหลี่ยมโค้งมน และมักแสดงปรากฏการณ์สีที่แตกต่างกันในผลึกเดียวกัน (pleochroism) ทัวร์มาลีนเป็นแร่ที่มีความแข็งค่อนข้างสูงและทนทาน

วิธีการระบุ

สี

มีความหลากหลายของสีอย่างมาก เช่น ดำ (schorl), ชมพู-แดง (rubellite), เขียว (verdelite), น้ำเงิน (indicolite), เหลือง, น้ำตาล, และไม่มีสี (achroite) บางผลึกอาจมีหลายสีในแท่งเดียวกัน (watermelon tourmaline)

ความวาว

เป็นแบบคล้ายแก้ว (vitreous) ถึงกึ่งคล้ายแก้ว (sub-vitreous)

เนื้อหิน

ผลึกมักมีลักษณะเป็นแท่งยาว มีร่องตามยาว (striations) ชัดเจนบนพื้นผิวผลึก

รูปผลึก

ระบบผลึกเป็นแบบสามส่วน (trigonal) มักพบในรูปผลึกปริซึมยาว มีหน้าตัดเป็นรูปสามเหลี่ยมโค้งมน หรือเป็นรูปหกเหลี่ยมเทียม (pseudo-hexagonal) ปลายผลึกมักมีรูปร่างที่แตกต่างกัน (hemimorphic)

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (poor to indistinct cleavage) หรือไม่มีเลย (none) แต่มีรอยแตกแบบก้นหอย (conchoidal fracture) หรือแบบไม่สม่ำเสมอ (uneven fracture)

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในหินเพกมาไทต์ (pegmatite), หินแกรนิต (granite), หินแปร (metamorphic rocks) เช่น ชีสต์ (schist) และไนส์ (gneiss), และในตะกอนทุติยภูมิ (alluvial deposits)

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 6.5 - 7.5 (ตามมาตราโมส)
• ความถ่วงจำเพาะ: 2.82 - 3.32 (ขึ้นอยู่กับองค์ประกอบทางเคมี)
• ระบบผลึก: สามส่วน (Trigonal)
• สี: หลากหลายสี (ดำ, ชมพู, เขียว, น้ำเงิน, เหลือง, น้ำตาล, ไม่มีสี)
• ความวาว: คล้ายแก้ว (Vitreous)
• ความโปร่งใส: โปร่งใสถึงทึบแสง
• รอยแตก: แบบก้นหอย (Conchoidal) ถึงไม่สม่ำเสมอ (Uneven)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (Poor to Indistinct)
• องค์ประกอบ: กลุ่มของแร่โบโรซิลิเกต (Borosilicate) ที่ซับซ้อน มีองค์ประกอบของอะลูมิเนียม เหล็ก แมกนีเซียม โซเดียม ลิเทียม และโพแทสเซียม

ตรวจสอบด่วน

• สี: หลากหลายสี (ดำ, ชมพู, เขียว, น้ำเงิน, เหลือง, น้ำตาล, ไม่มีสี)
• ความวาว: คล้ายแก้ว
• สีผง: ไม่มีสี (ขาว)

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: ผลึกปริซึมยาว มีร่องตามยาว (striations) หน้าตัดเป็นรูปสามเหลี่ยมโค้งมน หรือเป็นรูปหกเหลี่ยมเทียม ปลายผลึกมักมีรูปร่างที่แตกต่างกัน (hemimorphic)
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (Poor to Indistinct) หรือไม่มีเลย (None)
• ชนิดรอยแตก: แบบก้นหอย (Conchoidal) ถึงไม่สม่ำเสมอ (Uneven)
• ความเหนียว: เปราะ (Brittle)
• ชนิดความวาว: คล้ายแก้ว (Vitreous) ถึงกึ่งคล้ายแก้ว (Sub-vitreous)

การก่อตัว

ทัวร์มาลีนก่อตัวขึ้นในสภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยาที่หลากหลาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในหินเพกมาไทต์ (pegmatite) หินแกรนิต (granite) และหินแปร (metamorphic rocks) เช่น ชีสต์ (schist) และไนส์ (gneiss) การก่อตัวมักเกี่ยวข้องกับกระบวนการไฮโดรเทอร์มอล (hydrothermal processes) และการเปลี่ยนแปลงทางเคมีของของเหลวที่มีโบรอน (boron) สูง

การใช้ประโยชน์

ทัวร์มาลีนถูกนำมาใช้เป็นอัญมณีที่มีค่าสูงเนื่องจากความหลากหลายของสีและความสวยงาม นอกจากนี้ยังใช้ในอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์เนื่องจากมีคุณสมบัติไพโรอิเล็กทริก (pyroelectric) และเพียโซอิเล็กทริก (piezoelectric) ซึ่งหมายถึงความสามารถในการสร้างประจุไฟฟ้าเมื่อได้รับความร้อนหรือแรงกดดัน

การกระจายตามอายุ

พบได้ในหินอัคนีและหินแปรที่มีอายุหลากหลาย ตั้งแต่ยุคพรีแคมเบรียนจนถึงยุคซีโนโซอิก

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

ซิลิเกต (Silicate)

กลุ่ม

ทัวร์มาลีน (Tourmaline Group)

ระบบผลึก

สามส่วน (Trigonal)

สูตรเคมี

XY3Z6(T6O18)(BO3)3V3W (สูตรทั่วไปที่ซับซ้อนมาก โดย X, Y, Z, T, V, W แทนตำแหน่งของธาตุต่างๆ เช่น Na, Ca, K, Mn, Fe, Mg, Al, Li, Cr, V, Ti, Si, B, O, OH, F)

องค์ประกอบ

เป็นกลุ่มของแร่โบโรซิลิเกตที่มีองค์ประกอบทางเคมีที่ซับซ้อนและหลากหลาย ทำให้เกิดชนิดย่อยหลายชนิด เช่น Schorl (เหล็ก-ทัวร์มาลีน), Dravite (แมกนีเซียม-ทัวร์มาลีน), Elbaite (ลิเทียม-ทัวร์มาลีน), Uvite (แคลเซียม-แมกนีเซียม-ทัวร์มาลีน) เป็นต้น

สำรวจ ทัวร์มาลีน