เซอร์คอนสีเหลือง

คำอธิบาย

เซอร์คอน (ZrSiO4) เป็นแร่ซิลิเกตที่พบได้ทั่วไปในเปลือกโลก มีความแข็งสูงและทนทานต่อการผุพัง ทำให้เป็นแร่ที่สำคัญในการศึกษาประวัติศาสตร์ทางธรณีวิทยา สีเหลืองของเซอร์คอนเกิดจากธาตุเจือปน เช่น เหล็ก หรือการได้รับรังสีตามธรรมชาติ เซอร์คอนมีคุณสมบัติทางแสงที่โดดเด่น เช่น การหักเหสองแนวสูงและการกระจายแสง (dispersion) ที่ทำให้เกิดประกายไฟคล้ายเพชร

วิธีการระบุ

สี

สีเหลืองอ่อนถึงเหลืองเข้ม บางครั้งมีโทนสีส้มหรือน้ำตาล

ความวาว

คล้ายเพชร (adamantine) ถึงคล้ายแก้ว (vitreous)

เนื้อหิน

ผลึกมักมีลักษณะเป็นปริซึมสี่เหลี่ยมปลายแหลม หรือเป็นเม็ดกลมมนในหินตะกอน

รูปผลึก

ระบบผลึกเตตราโกนอล (Tetragonal) มักพบในรูปผลึกปริซึมสี่เหลี่ยมที่มีปลายพีระมิด

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (poor to indistinct cleavage) แต่มีรอยแตกแบบก้นหอย (conchoidal fracture)

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในหินอัคนี (โดยเฉพาะหินแกรนิตและหินเพกมาไทต์) หินแปร (เช่น ไนส์และชีสต์) และเป็นแร่หนักในหินตะกอน (เช่น ทรายและกรวด)

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 6.5-7.5 (ตามมาตราโมห์)
• ความถ่วงจำเพาะ: 3.9-4.7 (ขึ้นอยู่กับปริมาณธาตุกัมมันตรังสีและระดับการเมตามิกต์)
• ระบบผลึก: เตตราโกนอล (Tetragonal)
• สี: ไม่มีสี, เหลือง, ส้ม, แดง, น้ำตาล, เขียว, ฟ้า
• ความวาว: คล้ายเพชร (adamantine) ถึงคล้ายแก้ว (vitreous)
• ความโปร่งใส: โปร่งใสถึงโปร่งแสง
• รอยแตก: แบบก้นหอย (conchoidal)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (poor to indistinct)
• องค์ประกอบ: เซอร์โคเนียมซิลิเกต (ZrSiO4)

ตรวจสอบด่วน

• สี: เหลือง
• ความวาว: คล้ายเพชรถึงคล้ายแก้ว
• สีผง: ขาว

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: ผลึกปริซึมสี่เหลี่ยมที่มีปลายพีระมิด, เม็ดกลมมน, มวลรวมไม่เป็นรูป
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (poor to indistinct) ตามระนาบ {110} และ {111}
• ชนิดรอยแตก: แบบก้นหอย (conchoidal)
• ความเหนียว: เปราะ (brittle)
• ชนิดความวาว: คล้ายเพชร (adamantine) ถึงคล้ายแก้ว (vitreous)

การก่อตัว

เซอร์คอนก่อตัวขึ้นในหินอัคนี (โดยเฉพาะหินแกรนิตและหินเพกมาไทต์) หินแปร และหินตะกอน (เป็นเม็ดแร่ที่ทนทานต่อการผุพัง) โดยตกผลึกจากหินหนืดที่มีซิลิคอนและเซอร์โคเนียมสูง

การใช้ประโยชน์

เซอร์คอนสีเหลืองใช้เป็นอัญมณี เครื่องประดับ และเป็นแหล่งสำคัญของธาตุเซอร์โคเนียม (Zr) ซึ่งใช้ในอุตสาหกรรมนิวเคลียร์ เซรามิก และโลหะผสม นอกจากนี้ยังใช้ในการหาอายุทางธรณีวิทยา (U-Pb dating) เนื่องจากมีความทนทานและสามารถกักเก็บธาตุกัมมันตรังสีได้ดี

การกระจายตามอายุ

เซอร์คอนเป็นแร่ที่เก่าแก่ที่สุดชนิดหนึ่งที่พบในเปลือกโลก มีอายุตั้งแต่หลายล้านปีจนถึงมากกว่า 4 พันล้านปี (เช่น ใน Jack Hills, ออสเตรเลีย)

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

ซิลิเกต (Silicate)

กลุ่ม

นีโอซิลิเกต (Nesosilicate)

ระบบผลึก

เตตราโกนอล (Tetragonal)

สูตรเคมี

ZrSiO4

องค์ประกอบ

เซอร์โคเนียมออกไซด์ (ZrO2) 67.2%, ซิลิคอนไดออกไซด์ (SiO2) 32.8% อาจมีธาตุเจือปน เช่น Hf, Th, U, Y, REE

สำรวจ เซอร์คอนสีเหลือง