Kalsit

Açıklama

Kalsit (CaCO3), doğada en yaygın bulunan minerallerden biridir ve karbonat mineralleri grubunun en önemli üyesidir. Kimyasal olarak kalsiyum karbonattır. Çok çeşitli kristal formları, renkleri ve oluşum ortamları nedeniyle jeologlar ve mineraloglar için büyük ilgi odağıdır. Kalsit, Mohs sertlik ölçeğinde 3 değeriyle nispeten yumuşak bir mineraldir ve bu özelliği, diğer minerallerden ayrılmasında önemli bir kriterdir. Asitlerle (özellikle seyreltik hidroklorik asit) şiddetli bir şekilde reaksiyona girerek karbondioksit gazı çıkarır (efervesans). Bu reaksiyon, kalsitin tanımlanmasında kullanılan temel testlerden biridir. Kalsit, üç yönde mükemmel rombohedral dilinime sahiptir ve bu da ona karakteristik bir şekil verir. Şeffaf, yarı saydam veya opak olabilir ve genellikle beyaz veya renksizdir, ancak safsızlıklara bağlı olarak gri, sarı, pembe, yeşil, mavi, kahverengi veya siyah gibi çeşitli renklerde de bulunabilir. Çift kırılma özelliği gösterir, özellikle İzlanda spatı adı verilen şeffaf çeşitlerinde belirgindir.

Nasıl tanımlanır

Renk

Genellikle renksiz veya beyazdır, ancak safsızlıklara bağlı olarak gri, sarı, pembe, yeşil, mavi, kahverengi veya siyah olabilir.

Parlaklık

Camsı ila topraksı.

Doku

Kristal boyutuna ve oluşum şekline göre değişir; ince taneli, kaba taneli, lifli, masif, stalaktitik olabilir.

Kristal biçimi

Çok çeşitli kristal formları gösterir: rombohedral, skalenohedral, prizmatik, tabüler, iğnemsi, masif, granüler, lifli, oolitik, pisolitik, stalaktitik. En yaygın formu rombohedrondur.

Dilinim

Üç yönde mükemmel rombohedral dilinim (74° ve 106° açılarla kesişen yüzeyler).

Jeolojik ortam

Tortul kayaçlarda (kireçtaşı, tebeşir), metamorfik kayaçlarda (mermer), hidrotermal damarlarda, mağaralarda (sarkıt, dikit), magmatik kayaçlarda (karbonatitler) ve denizel ortamlarda biyojenik çökeltilerde yaygın olarak bulunur.

Temel bilgiler

• Sertlik: 3 (Mohs)
• Özgül ağırlık: 2.71 g/cm³
• Kristal sistemi: Trigonal
• Renk: Renksiz, beyaz, gri, sarı, pembe, yeşil, mavi, kahverengi, siyah
• Parlaklık: Camsı, reçinemsi, topraksı
• Şeffaflık: Şeffaf, yarı saydam, opak
• Kırılma: Konkoidal, düzensiz
• Dilinim: Üç yönde mükemmel rombohedral (74° ve 106°)
• Bileşim: Kalsiyum Karbonat (CaCO3)

Hızlı kontrol

• Renk: Beyaz, renksiz veya çeşitli renklerde
• Parlaklık: Camsı ila topraksı
• Çizgi rengi: Beyaz

Fiziksel özellikler

• Kristal habiti: Rombohedral, skalenohedral, prizmatik, tabüler, iğnemsi, masif, granüler, lifli, oolitik, pisolitik, stalaktitik
• Dilinim türü: Mükemmel, rombohedral (üç yönde)
• Kırılma türü: Konkoidal, düzensiz
• Tenasite: Gevrek
• Parlaklık türü: Camsı (vitreous) ila topraksı (earthy)

Oluşum

Kalsit, çeşitli jeolojik süreçlerle oluşabilen çok yönlü bir mineraldir. En yaygın oluşum şekli, deniz organizmalarının (örneğin, foraminiferler, kokolitler, mercanlar, yumuşakçalar) kabuk ve iskeletlerinin birikmesiyle oluşan biyojenik çökeltilerdir. Bu çökeltiler zamanla sıkışarak kireçtaşı gibi tortul kayaçları oluşturur. Ayrıca, mağaralarda sarkıt ve dikitler gibi kimyasal çökeltiler (speleothemler) şeklinde, hidrotermal damarlarda, metamorfik kayaçlarda (mermer olarak) ve karbonatit gibi magmatik kayaçlarda da bulunabilir. Karbonatlı suların buharlaşması veya CO2 kaybı da kalsit çökelmesine neden olabilir.

Kullanım alanları

Kalsit ve kalsit içeren kayaçlar (kireçtaşı, mermer) çok geniş bir kullanım alanına sahiptir. İnşaat sektöründe çimento, harç ve beton üretiminde ana hammadde olarak kullanılır. Agrega olarak yol yapımında ve dolgu malzemesi olarak kullanılır. Tarımda toprak düzenleyici (kireçleme) olarak, cam, kağıt, plastik, boya ve kauçuk endüstrilerinde dolgu maddesi olarak kullanılır. Kimya endüstrisinde kalsiyum oksit (sönmemiş kireç) ve kalsiyum hidroksit (sönmüş kireç) üretiminde, metalurjide flaks olarak, şeker rafinasyonunda ve su arıtımında kullanılır. Optik kalitedeki şeffaf kalsit (İzlanda spatı) polarize edici optik cihazlarda kullanılır.

Yaş dağılımı

Jeolojik zamanın her döneminde oluşabilir, özellikle Fanerozoik Eon'da yaygındır.

Nerede bulunur

Bulma ipuçları

Benzer taşlar

Bilimsel sınıflandırma

Mineral sınıfı

Karbonatlar

Grup

Kalsit Grubu

Kristal sistemi

Trigonal

Kimyasal formül

CaCO3

Bileşim

Kalsiyum (%40.04), Karbon (%12.00), Oksijen (%47.96)

Kalsit taşını keşfedin