Yeşim

Açıklama

Yeşim, aslında iki farklı mineralin genel adıdır: Jadeit ve Nefrit. Her ikisi de benzer görünüm ve fiziksel özelliklere sahip olsa da, kimyasal bileşimleri ve mineralojik yapıları farklıdır. Jadeit, piroksen grubuna ait bir mineral iken, Nefrit, amfibol grubuna ait bir mineraldir. Her ikisi de son derece dayanıklı ve toktur, bu da onları oyma ve takı yapımı için ideal kılar. Renkleri genellikle yeşilin tonları olmakla birlikte, beyaz, lavanta, sarı, kahverengi ve siyah gibi farklı renklerde de bulunabilirler.

Nasıl tanımlanır

Renk

Yeşilin çeşitli tonları (açık yeşilden koyu yeşile), beyaz, lavanta, sarı, kahverengi, siyah. Renk dağılımı genellikle düzensizdir.

Parlaklık

Yağlıdan camsıya, cilalandığında parlak.

Doku

Genellikle ince taneli, lifli veya granüler. Dokunulduğunda pürüzsüz ve soğuk his verir.

Kristal biçimi

Jadeit: Genellikle masif, granüler veya lifli agregatlar halinde. Nadiren iyi gelişmiş kristaller. Nefrit: Genellikle yoğun, iç içe geçmiş lifli agregatlar halinde (feltsel yapı).

Dilinim

Jadeit: İki yönde mükemmel (87° ve 93° açılarla). Nefrit: İki yönde mükemmel (56° ve 124° açılarla). Ancak, yoğun lifli yapısı nedeniyle kırılma yüzeylerinde belirgin yarılma düzlemleri nadiren görülür.

Jeolojik ortam

Jadeit: Yüksek basınç, düşük sıcaklık metamorfizması (subduksiyon zonları, mavi şist ve eklojit fasiyesleri). Nefrit: Serpantinleşmiş ultramafik kayaçların (peridotit, dunit) metasomatik alterasyonu veya dolomitik mermerlerin kontakt metamorfizması.

Temel bilgiler

• Sertlik: Jadeit: 6.5-7 Mohs. Nefrit: 6-6.5 Mohs.
• Özgül ağırlık: Jadeit: 3.30-3.38 g/cm³. Nefrit: 2.90-3.03 g/cm³.
• Kristal sistemi: Jadeit: Monoklinik. Nefrit: Monoklinik.
• Renk: Yeşilin çeşitli tonları, beyaz, lavanta, sarı, kahverengi, siyah.
• Parlaklık: Yağlıdan camsıya.
• Şeffaflık: Opaktan yarı saydama, nadiren saydam.
• Kırılma: Jadeit: Düzensiz, konkoidal. Nefrit: Kıymıklı, lifli.
• Dilinim: Jadeit: İki yönde mükemmel (87° ve 93°). Nefrit: İki yönde mükemmel (56° ve 124°), ancak lifli yapısı nedeniyle nadiren görülür.
• Bileşim: Jadeit: Sodyum alüminyum silikat (NaAlSi2O6). Nefrit: Kalsiyum magnezyum/demir silikat hidroksit (Ca2(Mg,Fe)5Si8O22(OH)2).

Hızlı kontrol

• Renk: Yeşil, beyaz, lavanta, sarı, kahverengi, siyah
• Parlaklık: Yağlıdan camsıya
• Çizgi rengi: Beyaz

Fiziksel özellikler

• Kristal habiti: Jadeit: Masif, granüler, lifli agregatlar. Nefrit: Yoğun, iç içe geçmiş lifli (feltsel) agregatlar.
• Dilinim türü: Jadeit: Prizmatik. Nefrit: Prizmatik.
• Kırılma türü: Jadeit: Düzensiz, konkoidal. Nefrit: Kıymıklı, lifli.
• Tenasite: Son derece tok (kırılması zor).
• Parlaklık türü: Yağlıdan camsıya.

Oluşum

Yeşim, yüksek basınç ve düşük sıcaklık metamorfizması koşullarında oluşur. Jadeit, subduksiyon zonlarında, okyanus kabuğunun kıtasal kabuk altına daldığı yerlerde, glokofan şist ve eklojit fasiyeslerinde oluşurken; Nefrit, serpantinitlerin veya dolomitik mermerlerin metasomatik alterasyonu sonucu oluşur. Her iki mineral de genellikle tektonik olarak aktif bölgelerde bulunur.

Kullanım alanları

Yeşim, tarih boyunca süs eşyası, oyma sanatı, takı ve kültürel objelerin yapımında kullanılmıştır. Özellikle Doğu Asya kültürlerinde büyük bir öneme sahiptir. Sertliği ve tokluğu nedeniyle alet yapımında da kullanılmıştır.

Yaş dağılımı

Çeşitli jeolojik yaşlarda oluşabilir, genellikle orojenik kuşaklarla ilişkilidir.

Nerede bulunur

Bulma ipuçları

Benzer taşlar

Bilimsel sınıflandırma

Mineral sınıfı

Silikatlar

Grup

Jadeit: Piroksen grubu. Nefrit: Amfibol grubu (Tremolit-Aktinolit serisi).

Kristal sistemi

Monoklinik

Kimyasal formül

Jadeit: NaAlSi2O6. Nefrit: Ca2(Mg,Fe)5Si8O22(OH)2.

Bileşim

Jadeit: Sodyum, alüminyum, silikon, oksijen. Nefrit: Kalsiyum, magnezyum, demir, silikon, oksijen, hidrojen.

Yeşim taşını keşfedin