Tüf

Açıklama

Tüf, volkanik patlamalarla havaya fırlatılan volkanik kül, lapilli (2-64 mm çapında volkanik parçacıklar) ve volkanik blok/bomba (>64 mm çapında volkanik parçacıklar) gibi piroklastik malzemelerin konsolidasyonuyla oluşan bir piroklastik kayaçtır. Genellikle açık renkli (beyaz, gri, sarı, pembe) olup, bileşimine bağlı olarak koyu renkli mineraller de içerebilir. Gözenekli yapısı ve düşük yoğunluğu ile karakterizedir. Tanelerin boyutu ve bileşimi, tüfün oluştuğu volkanik patlamanın türüne ve kaynak magmanın kimyasına göre değişiklik gösterir.

Nasıl tanımlanır

Renk

Genellikle açık renkli; beyaz, gri, sarı, pembe, açık kahverengi. İçerdiği mineralojik bileşime ve alterasyon derecesine bağlı olarak kırmızımsı, yeşilimsi veya morumsu tonlar da alabilir.

Parlaklık

Mat veya donuk. İçerdiği mineral tanelerinin parlaklığına bağlı olarak yer yer camsı veya ipeksi parıltılar görülebilir.

Doku

Piroklastik doku. Taneli, kırıntılı. Taneler genellikle köşeli veya yarı köşeli olup, volkanik kül, kristal parçaları ve kayaç parçacıklarından oluşur. Boyutlarına göre kül tüfü, lapilli tüfü veya blok tüfü olarak adlandırılabilir. Genellikle gözenekli bir yapıya sahiptir.

Kristal biçimi

Tüf, kristal formunda değildir; volkanik patlamalarla oluşan mineral ve kayaç parçacıklarının bir araya gelmesiyle oluşur. İçerdiği mineraller (kuvars, feldispat, biyotit, amfibol vb.) kendi kristal formlarını koruyabilir.

Dilinim

Tüfün kendisi belirgin bir dilinim göstermez. Ancak içerdiği mineral taneleri (örneğin feldispatlar) kendi dilinim özelliklerini sergileyebilir.

Jeolojik ortam

Volkanik patlamaların olduğu bölgelerde, volkanik kül ve diğer piroklastik malzemelerin biriktiği karasal veya su altı ortamlarında bulunur. Özellikle stratovolkanların eteklerinde, kaldera çöküntülerinde ve volkanik platolarda yaygındır.

Temel bilgiler

• Sertlik: Mohs sertliği 2-5 arasında değişir. İçerdiği mineral bileşimine ve sıkışma derecesine bağlıdır. Genellikle kolayca çizilebilir.
• Özgül ağırlık: 1.2 - 2.4 g/cm³ arasında değişir. Gözenekliliği nedeniyle genellikle düşüktür.
• Kristal sistemi: Tüf, bir kayaç olduğu için belirli bir kristal sistemi yoktur. İçerdiği mineral taneleri kendi kristal sistemlerine sahip olabilir.
• Renk: Beyaz, gri, sarı, pembe, açık kahverengi, bazen kırmızımsı veya yeşilimsi.
• Parlaklık: Mat, donuk, bazen camsı (volkanik cam parçacıkları içeriyorsa) veya ipeksi (ince taneli mineraller içeriyorsa).
• Şeffaflık: Opak.
• Kırılma: Düzensiz, konkoidal (volkanik cam içeriyorsa) veya granüler.
• Dilinim: Yok (kayaç olduğu için). İçerdiği minerallerin dilinimleri görülebilir.
• Bileşim: Volkanik kül (ince taneli volkanik cam ve mineral parçacıkları), lapilli, volkanik bloklar, kristal parçaları (kuvars, feldispat, biyotit, amfibol vb.) ve kayaç parçacıklarından oluşur. Kimyasal bileşimi, kaynak magmanın bileşimine göre değişir (örn. riyolitik tüf, andezitik tüf, bazaltik tüf).

Hızlı kontrol

• Renk: Açık renkli (beyaz, gri, sarı, pembe)
• Parlaklık: Mat veya donuk
• Çizgi rengi: Genellikle beyaz veya çok açık renkli (kayaç olduğu için belirgin bir çizgi rengi yoktur, ancak toz haline getirildiğinde rengi görülür)

Fiziksel özellikler

• Kristal habiti: Kırıntılı, piroklastik. Belirli bir kristal habitine sahip değildir.
• Dilinim türü: Yok.
• Kırılma türü: Düzensiz, granüler, bazen konkoidal.
• Tenasite: Gevrek.
• Parlaklık türü: Mat.

Oluşum

Volkanik patlamalar sırasında atmosfere fırlatılan volkanik kül, lapilli ve volkanik blok gibi piroklastik malzemelerin birikmesi ve sıkışması (litifikasyonu) sonucu oluşur. Bu malzemeler genellikle su altında veya karasal ortamlarda birikebilir. Patlama türüne, malzeme bileşimine ve birikme ortamına bağlı olarak farklı tüf türleri gelişir.

Kullanım alanları

Hafifliği, gözenekliliği ve kolay işlenebilirliği nedeniyle inşaat malzemesi (yapı taşı, agrega), yalıtım malzemesi, tarımda toprak düzenleyici, filtre malzemesi ve aşındırıcı olarak kullanılır. Özellikle antik çağlardan beri mimaride yaygın olarak kullanılmıştır (örneğin Kapadokya'daki peri bacaları ve yeraltı şehirleri).

Yaş dağılımı

Kambriyen'den günümüze kadar her jeolojik dönemde oluşabilir, ancak özellikle yoğun volkanik aktivite dönemlerinde (örneğin Tersiyer ve Kuaterner) yaygındır.

Nerede bulunur

Bulma ipuçları

Benzer taşlar

Bilimsel sınıflandırma

Mineral sınıfı

Kayaç (Piroklastik Volkanik Kayaç)

Grup

Volkanik Kayaçlar

Kristal sistemi

Yok (kayaç olduğu için)

Kimyasal formül

Belirli bir kimyasal formülü yoktur, bileşimi değişkendir.

Bileşim

Silikat mineralleri (kuvars, feldispatlar), volkanik cam, ferromagnezyen mineraller (biyotit, amfibol, piroksen) ve kayaç parçacıkları.

Tüf taşını keşfedin