Đá dung nham

Mô tả

Đá dung nham (Basalt có lỗ rỗng) là một loại đá mácma phun trào, có thành phần mafic, đặc trưng bởi sự hiện diện của nhiều lỗ rỗng do khí thoát ra trong quá trình nguội của dung nham. Nó thường có màu đen đến xám sẫm, đôi khi có màu đỏ nâu nếu chứa nhiều oxit sắt. Cấu trúc lỗ rỗng làm cho đá có trọng lượng riêng thấp hơn so với basalt đặc.

Cách nhận dạng

Màu sắc

Thường là đen, xám sẫm, đôi khi có màu nâu đỏ hoặc tím sẫm do quá trình phong hóa hoặc oxy hóa sắt.

Ánh

Mờ đến bán kim loại trên bề mặt vỡ mới, nhưng thường là mờ do cấu trúc xốp.

Kết cấu

Đặc trưng bởi cấu trúc lỗ rỗng (vesicular) rõ rệt, các lỗ rỗng có thể tròn, elip hoặc không đều, kích thước từ milimet đến vài centimet. Nền đá thường là vi tinh hoặc ẩn tinh.

Dạng tinh thể

Không có hình dạng tinh thể rõ ràng do nguội nhanh. Các khoáng vật cấu thành (chủ yếu là plagioclase, pyroxene, olivine) thường quá nhỏ để nhìn thấy bằng mắt thường.

Cát khai

Không có mặt cát khai rõ ràng do cấu trúc vi tinh và ẩn tinh. Vỡ theo kiểu vỏ sò hoặc không đều.

Môi trường địa chất

Phổ biến ở các khu vực núi lửa hoạt động, các rặng núi giữa đại dương, các điểm nóng (hotspots) và các khu vực tách giãn vỏ lục địa. Thường tạo thành các dòng dung nham, tấm dung nham, hoặc các khối đá vụn núi lửa.

Sự thật chính

• Độ cứng: 5-6 trên thang Mohs (độ cứng của các khoáng vật cấu thành)
• Tỷ trọng: 1.5 - 2.5 (thấp hơn basalt đặc do lỗ rỗng, basalt đặc là 2.7-3.0)
• Hệ tinh thể: Không áp dụng cho đá (các khoáng vật cấu thành có hệ tinh thể khác nhau, ví dụ: plagioclase là ba nghiêng, pyroxene là đơn nghiêng)
• Màu sắc: Đen, xám sẫm, nâu đỏ
• Ánh: Mờ đến bán kim loại
• Độ trong suốt: Mờ đục
• Vết vỡ: Vỏ sò đến không đều
• Cát khai: Không có mặt cát khai rõ ràng
• Thành phần: Chủ yếu là plagioclase (labradorite), pyroxene (augite), olivine, và một lượng nhỏ magnetit, ilmenit. Hàm lượng silica (SiO2) khoảng 45-52%.

Kiểm tra nhanh

• Màu sắc: Đen, xám sẫm, nâu đỏ
• Ánh: Mờ
• Vết vạch: Xám đến không màu (do độ cứng cao và cấu trúc vi tinh)

Đặc điểm vật lý

• Tập tính tinh thể: Không có hình dạng tinh thể rõ ràng (vi tinh đến ẩn tinh) với cấu trúc lỗ rỗng.
• Loại cát khai: Không có cát khai rõ ràng ở cấp độ đá.
• Loại vết vỡ: Vỏ sò đến không đều.
• Độ bền: Giòn.
• Loại ánh: Mờ.

Sự hình thành

Đá dung nham (Basalt có lỗ rỗng) hình thành khi dung nham basaltic phun trào lên bề mặt Trái Đất hoặc dưới nước và nguội đi nhanh chóng. Trong quá trình nguội, các khí hòa tan trong dung nham (chủ yếu là hơi nước, carbon dioxide, và sulfur dioxide) thoát ra tạo thành các bong bóng. Khi dung nham đông đặc, các bong bóng khí này bị giữ lại, tạo thành các lỗ rỗng (vesicles) trong đá. Kích thước và mật độ của các lỗ rỗng phụ thuộc vào lượng khí ban đầu, độ nhớt của dung nham và tốc độ nguội.

Công dụng

Đá dung nham được sử dụng rộng rãi trong xây dựng (đá dăm, vật liệu nhẹ), làm vật liệu lọc nước, vật liệu cách nhiệt, trong nông nghiệp (cải tạo đất, giá thể trồng cây), và trong trang trí cảnh quan. Do tính chất xốp, nó cũng được dùng làm đá nướng BBQ và trong các lò sưởi.

Phân bố tuổi

Từ kỷ Tiền Cambri đến hiện tại, phổ biến nhất ở các khu vực hoạt động núi lửa trẻ.

Nơi tìm thấy

Mẹo tìm kiếm

Đá tương tự

Phân loại khoa học

Lớp khoáng vật

Không phải khoáng vật, là đá.

Nhóm

Đá mácma phun trào (extrusive igneous rock)

Hệ tinh thể

Không áp dụng cho đá.

Công thức hóa học

Không có công thức hóa học cụ thể (là hỗn hợp khoáng vật).

Thành phần

Mafic (giàu magie và sắt, nghèo silica).

Khám phá Đá dung nham