Ruby

Mô tả

Ruby là một biến thể màu đỏ của khoáng vật corundum (oxit nhôm, Al2O3). Màu đỏ đặc trưng của ruby là do sự hiện diện của tạp chất crom (Cr3+) thay thế một phần ion nhôm trong cấu trúc tinh thể. Cường độ màu đỏ phụ thuộc vào nồng độ crom; màu đỏ càng đậm và rực rỡ thì giá trị càng cao. Ruby được đánh giá cao về độ cứng, độ bền và vẻ đẹp rực rỡ, là một trong những loại đá quý được săn lùng nhiều nhất trên thế giới.

Cách nhận dạng

Màu sắc

Màu đỏ, từ hồng nhạt đến đỏ máu bồ câu (đỏ thẫm với ánh tím nhẹ). Màu sắc là yếu tố quan trọng nhất để phân biệt ruby với các loại corundum khác (sapphire).

Ánh

Ánh thủy tinh đến ánh kim cương.

Kết cấu

Mịn, thường có các vết nứt hoặc bao thể tự nhiên (ví dụ: rutile, apatite, zircon) có thể tạo ra hiệu ứng sao (asterism) khi cắt cabochon.

Dạng tinh thể

Thường là tinh thể hình lăng trụ sáu phương, hình thoi sáu phương, hoặc hình bảng. Các tinh thể thường có mặt phẳng đáy rõ ràng.

Cát khai

Không có cát khai thực sự, nhưng có thể có các mặt phân tách (parting) song song với mặt đáy hoặc mặt lăng trụ do song tinh hoặc ứng suất.

Môi trường địa chất

Tìm thấy trong đá biến chất (marble, gneiss, schist), đá magma kiềm, và các trầm tích phù sa (mỏ thứ cấp).

Sự thật chính

• Độ cứng: 9 trên thang Mohs
• Tỷ trọng: 3.97 - 4.05
• Hệ tinh thể: Hệ tinh thể ba phương (Trigonal)
• Màu sắc: Đỏ
• Ánh: Ánh thủy tinh đến ánh kim cương
• Độ trong suốt: Trong suốt đến mờ đục
• Vết vỡ: Vỡ vỏ sò đến không đều
• Cát khai: Không có cát khai thực sự, nhưng có mặt phân tách (parting) song song với mặt đáy hoặc mặt lăng trụ
• Thành phần: Oxit nhôm (Al2O3) với tạp chất crom (Cr3+)

Kiểm tra nhanh

• Màu sắc: Đỏ (từ hồng nhạt đến đỏ máu bồ câu)
• Ánh: Ánh thủy tinh đến ánh kim cương
• Vết vạch: Trắng

Đặc điểm vật lý

• Tập tính tinh thể: Lăng trụ sáu phương, hình thoi sáu phương, hình bảng, hoặc dạng hạt không đều.
• Loại cát khai: Không có cát khai thực sự, nhưng có mặt phân tách (parting) song song với {0001} và {1011} do song tinh hoặc ứng suất.
• Loại vết vỡ: Vỡ vỏ sò đến không đều, giòn.
• Độ bền: Giòn
• Loại ánh: Ánh thủy tinh đến ánh kim cương

Sự hình thành

Ruby hình thành trong các điều kiện địa chất đặc biệt, thường liên quan đến quá trình biến chất khu vực hoặc biến chất tiếp xúc của đá giàu nhôm và nghèo silica. Các môi trường hình thành chính bao gồm: 1. Đá biến chất: Trong các đá gneiss, schist, và marble (đặc biệt là marble dolomit) nơi có sự hiện diện của nhôm và crom. 2. Đá magma: Ít phổ biến hơn, nhưng có thể hình thành trong các đá magma kiềm như bazan hoặc nepheline syenite, nơi corundum kết tinh trực tiếp từ magma. 3. Mỏ thứ cấp (sa khoáng): Ruby thường được tìm thấy trong các trầm tích phù sa do quá trình phong hóa và xói mòn các đá chứa ruby ban đầu, sau đó được vận chuyển và lắng đọng.

Công dụng

Ruby là một trong bốn loại đá quý chính (cùng với kim cương, ngọc bích và ngọc lục bảo). Công dụng chính của nó là làm đồ trang sức cao cấp. Ngoài ra, corundum tổng hợp (bao gồm ruby tổng hợp) được sử dụng trong các ứng dụng công nghiệp như sản xuất laser (laser ruby), đồng hồ, dụng cụ mài mòn, và các bộ phận chịu mài mòn cao do độ cứng vượt trội của nó.

Phân bố tuổi

Ruby được tìm thấy trong các thành tạo địa chất có niên đại từ Tiền Cambri đến Đại Tân sinh, tùy thuộc vào khu vực hình thành. Các mỏ cổ nhất có thể có niên đại hàng tỷ năm.

Nơi tìm thấy

Mẹo tìm kiếm

Đá tương tự

Phân loại khoa học

Lớp khoáng vật

Oxit

Nhóm

Corundum

Hệ tinh thể

Ba phương (Trigonal)

Công thức hóa học

Al2O3:Cr

Thành phần

Oxit nhôm với tạp chất crom

Khám phá Ruby