Bazalt

Opis

Bazalt to ciemna, drobnoziarnista skała magmowa wylewna, charakteryzująca się afanitową (niewidoczną gołym okiem) lub porfirową strukturą. Jest to najpospolitsza skała wulkaniczna na Ziemi, stanowiąca podstawę skorupy oceanicznej oraz występująca w licznych formacjach kontynentalnych. Składa się głównie z plagioklazów (labradoryt), piroksenów (augit), oliwinów i magnetytu. Jego ciemna barwa wynika z wysokiej zawartości minerałów maficznych. Często wykazuje strukturę słupową (kolumnową) w wyniku skurczu podczas stygnięcia lawy.

Jak identyfikować

Kolor

Ciemnoszary do czarnego, czasem z odcieniem zielonkawym lub brązowawym.

Połysk

Matowy do szklistego (w przypadku świeżych przełamów lub fenokryształów).

Tekstura

Afanitowa (drobnoziarnista, ziarna niewidoczne gołym okiem), porfirowa (z widocznymi fenokryształami w drobnoziarnistej masie), pęcherzykowa (z pustkami po gazach), migdałowcowa (pęcherzyki wypełnione wtórnymi minerałami).

Forma krystaliczna

Zazwyczaj brak widocznych kryształów w masie podstawowej. Fenokryształy (jeśli występują) mogą mieć pokrój tabliczkowy (plagioklazy) lub słupkowy (pirokseny, oliwiny).

Łupliwość

Brak wyraźnej łupliwości w skale jako całości. Poszczególne minerały w bazalcie (np. pirokseny, plagioklazy) wykazują łupliwość, ale ze względu na ich mały rozmiar, nie jest ona widoczna makroskopowo.

Środowisko geologiczne

Występuje w środowiskach wulkanicznych: wylewy lawowe (potoki lawowe, pokrywy lawowe), intruzje płytkie (dajki, sille), wulkany tarczowe, grzbiety śródoceaniczne, wyspy wulkaniczne, kontynentalne prowincje bazaltowe.

Kluczowe fakty

• Twardość: 6-7 w skali Mohsa (dla poszczególnych minerałów, skała jako całość jest twarda i odporna na ścieranie)
• Gęstość względna: 2.8-3.0 g/cm³
• Układ krystalograficzny: Minerały w bazalcie krystalizują w różnych układach (np. plagioklazy - trójskośny, pirokseny - jednoskośny, oliwiny - rombowy). Skała jako całość nie ma określonego układu krystalograficznego.
• Kolor: Ciemnoszary, czarny, czasem zielonkawy lub brązowawy
• Połysk: Matowy, szklisty (na świeżych przełamach lub fenokryształach)
• Przezroczystość: Nieprzezroczysty
• Przełam: Muszlowy, nierówny, zadziorowaty
• Łupliwość: Brak wyraźnej łupliwości w skale. Minerały składowe posiadają łupliwość (np. pirokseny - dwie prostopadłe, plagioklazy - dwie pod kątem 90 stopni).
• Skład: Głównie plagioklazy (labradoryt), pirokseny (augit), oliwiny, magnetyt. Może zawierać również nefelin, ilmenit, apatyt.

Szybkie sprawdzenie

• Kolor: Ciemnoszary do czarnego
• Połysk: Matowy do szklistego
• Rysa: Biała lub szara (ze względu na drobnoziarnistość i brak wyraźnych minerałów barwiących smugę)

Cechy fizyczne

• Pokrój kryształów: Afanitowy (drobnoziarnisty), porfirowy (z fenokryształami), pęcherzykowy, migdałowcowy. Często tworzy struktury słupowe (kolumnowe).
• Rodzaj łupliwości: Brak w skale. Minerały składowe: doskonała (plagioklazy), dobra (pirokseny).
• Rodzaj przełamu: Muszlowy, nierówny, zadziorowaty.
• Spoistość: Kruchy, ale bardzo wytrzymały na ściskanie.
• Rodzaj połysku: Matowy do szklistego.

Powstawanie

Bazalt powstaje w wyniku szybkiego krzepnięcia lawy bazaltowej na powierzchni Ziemi lub w jej płytkich warstwach. Lżejsze składniki lotne uciekają, a pozostała stopiona skała szybko stygnie, tworząc drobnokrystaliczną lub afanitową strukturę. Proces ten zachodzi w środowiskach wulkanicznych, takich jak grzbiety śródoceaniczne, plamy gorąca (hotspoty) oraz wulkaniczne łuki wyspowe i kontynentalne.

Zastosowanie

Bazalt jest szeroko stosowany w budownictwie jako kruszywo drogowe, materiał do produkcji kostki brukowej, krawężników, płyt chodnikowych, a także jako składnik betonu i asfaltu. Wykorzystywany jest również do produkcji wełny mineralnej (bazaltowej) do izolacji termicznej i akustycznej, jako kamień ozdobny, a także w przemyśle chemicznym i metalurgicznym.

Rozkład wiekowy

Występuje w skałach o różnym wieku geologicznym, od prekambru do współczesności, z największą obfitością w erze mezozoicznej i kenozoicznej.

Gdzie znaleźć

Wskazówki dotyczące poszukiwań

Podobne skały

Klasyfikacja naukowa

Klasa minerału

Skała magmowa wylewna (wulkaniczna)

Grupa

Skały maficzne

Układ krystalograficzny

Nie dotyczy skały jako całości; minerały składowe krystalizują w różnych układach.

Wzór chemiczny

Brak jednej formuły chemicznej dla skały. Skład chemiczny jest zmienny, ale charakteryzuje się niską zawartością SiO2 (45-52%), wysoką zawartością FeO, MgO, CaO.

Skład

Głównie krzemiany magnezu i żelaza (pirokseny, oliwiny) oraz glinokrzemiany wapnia i sodu (plagioklazy). Zawiera również tlenki żelaza (magnetyt, ilmenit).

Poznaj Bazalt