ฮีมาไทต์

คำอธิบาย

ฮีมาไทต์ (Hematite) เป็นแร่เหล็กออกไซด์ที่มีสูตรเคมี Fe2O3 เป็นแร่เหล็กที่สำคัญที่สุดและเป็นแหล่งหลักของเหล็กที่ใช้ในอุตสาหกรรมทั่วโลก ชื่อ 'ฮีมาไทต์' มาจากภาษากรีก 'haima' ซึ่งแปลว่าเลือด เนื่องจากแร่นี้มีสีแดงเมื่ออยู่ในรูปผงหรือเมื่อเกิดสนิม ฮีมาไทต์มีลักษณะทางกายภาพที่หลากหลาย ตั้งแต่ผลึกสีดำเงาวาวคล้ายโลหะ ไปจนถึงมวลสารสีแดงคล้ายดิน

วิธีการระบุ

สี

สีของฮีมาไทต์มีความหลากหลาย ตั้งแต่สีดำเทาเงินวาววับคล้ายโลหะ (specular hematite) สีดำด้าน สีน้ำตาลแดง ไปจนถึงสีแดงสดใส (ocherous hematite) อย่างไรก็ตาม สีผงละเอียด (streak) จะเป็นสีแดงเลือดนกถึงน้ำตาลแดงเสมอ ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่สำคัญในการจำแนก

ความวาว

ความวาวมีตั้งแต่แบบโลหะ (metallic) ในผลึกที่สมบูรณ์และมวลสารที่แน่น ไปจนถึงแบบด้าน (dull) หรือแบบดิน (earthy) ในฮีมาไทต์ชนิดดิน

เนื้อหิน

เนื้อสัมผัสมีหลากหลาย เช่น ผลึกแผ่นบางๆ ซ้อนกัน (micaceous hematite หรือ specularite), มวลสารเม็ดละเอียด, มวลสารคล้ายไต (botryoidal), หรือมวลสารคล้ายดิน

รูปผลึก

ระบบผลึกเป็นแบบสามแกนเท่า (trigonal) รูปผลึกที่พบได้แก่ ผลึกแผ่นบางๆ, ผลึกรูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน, ผลึกรูปดอกกุหลาบ (iron rose), มวลสารคล้ายไต (botryoidal), มวลสารคล้ายถั่ว (oolitic), และมวลสารคล้ายดิน

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (no cleavage) แต่มีแนวแตกแบบ parting ที่สังเกตได้ในบางทิศทาง

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบได้ในหินตะกอน (โดยเฉพาะ Banded Iron Formations), หินแปร, และหินอัคนี นอกจากนี้ยังพบเป็นแร่รองในดินและเป็นผลผลิตจากการผุพังของแร่เหล็กอื่นๆ

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 5.5 - 6.5 (ตามมาตราโมห์)
• ความถ่วงจำเพาะ: 5.26 (ค่อนข้างหนัก)
• ระบบผลึก: สามแกนเท่า (Trigonal)
• สี: ดำเทาเงิน, ดำ, น้ำตาลแดง, แดง
• ความวาว: โลหะ, ด้าน, ดิน
• ความโปร่งใส: ทึบแสง (Opaque)
• รอยแตก: ไม่สม่ำเสมอ (Uneven) ถึงแบบก้นหอย (Conchoidal)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มี (None), มีแนวแตกแบบ parting ในบางทิศทาง
• องค์ประกอบ: เหล็กออกไซด์ (Iron Oxide), Fe2O3

ตรวจสอบด่วน

• สี: ดำเทาเงิน, ดำ, น้ำตาลแดง, แดง
• ความวาว: โลหะ, ด้าน, ดิน
• สีผง: แดงเลือดนกถึงน้ำตาลแดง

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: ผลึกแผ่นบางๆ (tabular), รูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน (rhombohedral), รูปดอกกุหลาบ (rosette), มวลสารคล้ายไต (botryoidal), มวลสารคล้ายถั่ว (oolitic), มวลสารเม็ดละเอียด (massive granular), มวลสารคล้ายดิน (earthy)
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่แท้จริง (no true cleavage), มี parting {0001} และ {1011}
• ชนิดรอยแตก: ไม่สม่ำเสมอ (uneven) ถึงแบบก้นหอย (conchoidal)
• ความเหนียว: เปราะ (brittle)
• ชนิดความวาว: โลหะ (metallic) ถึงด้าน (dull) หรือดิน (earthy)

การก่อตัว

ฮีมาไทต์เป็นแร่เหล็กออกไซด์ที่พบได้ทั่วไป เกิดขึ้นได้หลายกระบวนการทางธรณีวิทยา เช่น การตกตะกอนจากสารละลายในน้ำ (โดยเฉพาะในสภาพแวดล้อมที่มีออกซิเจน), การเปลี่ยนแปลงของแร่เหล็กอื่นๆ (เช่น แมกนีไทต์) โดยกระบวนการออกซิเดชัน, การเกิดจากกิจกรรมภูเขาไฟ, และการแปรสภาพของหินที่มีเหล็กเป็นองค์ประกอบ

การใช้ประโยชน์

ฮีมาไทต์เป็นสินแร่เหล็กที่สำคัญที่สุดในโลก ใช้ในการผลิตเหล็กและเหล็กกล้า นอกจากนี้ยังใช้เป็นเม็ดสี (pigment) สีแดงในอุตสาหกรรมต่างๆ เช่น สีทา, เครื่องสำอาง (เช่น ดินสอเขียนคิ้ว), และเป็นสารขัดเงา (rouge) ในอุตสาหกรรมอัญมณีและโลหะ

การกระจายตามอายุ

พบได้ในหินทุกยุคทางธรณีวิทยา ตั้งแต่ยุคพรีแคมเบรียนจนถึงปัจจุบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในหินตะกอนยุคพรีแคมเบรียนที่เรียกว่า Banded Iron Formations (BIFs)

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

ออกไซด์ (Oxides)

กลุ่ม

กลุ่มฮีมาไทต์ (Hematite Group)

ระบบผลึก

สามแกนเท่า (Trigonal)

สูตรเคมี

Fe2O3

องค์ประกอบ

เหล็ก (Iron) 69.94%, ออกซิเจน (Oxygen) 30.06%

สำรวจ ฮีมาไทต์