วิธีระบุ หยก

เพื่อระบุ หยก (Jadeite or Nephrite) อย่างถูกต้อง ให้ตรวจสอบลักษณะแต่ละข้อตามลำดับ หินและแร่หลายชนิดมีลักษณะคล้ายกัน ดังนั้นให้ตรวจสอบคุณสมบัติหลายข้อประกอบกันก่อนตัดสินใจ

การระบุทีละขั้น

1. 1

   สี

   สีโดยรวมและการแบ่งโซนหรือแถบสีถ้ามี

   เจไดต์: มีสีหลากหลายตั้งแต่เขียวมรกต (Imperial Jade) เขียวอ่อน ขาว ม่วง (Lavender Jade) เหลือง ส้ม น้ำตาล และดำ สีเขียวเกิดจากโครเมียม ส่วนสีม่วงเกิดจากเหล็กและแมงกานีส เนไฟรต์: มักมีสีเขียวเข้มถึงเขียวอ่อน ขาว ครีม เทา และดำ สีเขียวเกิดจากเหล็ก

2. 2

   ความวาว

   ลักษณะที่ผิวสะท้อนแสง: วาวโลหะ วาวแก้ว หรือด้าน

   เจไดต์: ผิวเป็นมันเงาแบบแก้วถึงไขมัน (vitreous to greasy luster) เนไฟรต์: ผิวเป็นมันเงาแบบไขมันถึงด้าน (greasy to dull luster)

3. 3

   เนื้อหิน

   ขนาดเม็ดแร่และสัมผัสของผิว: หยาบ ละเอียด หรือเนื้อแก้ว

   เจไดต์: โครงสร้างผลึกเป็นแบบเม็ดละเอียดประสานกัน (interlocking granular structure) ทำให้มีความเหนียวสูง เนไฟรต์: โครงสร้างผลึกเป็นแบบเส้นใยละเอียดพันกัน (interlocking fibrous structure) ทำให้มีความเหนียวสูงมาก

4. 4

   รูปผลึก

   รูปร่างของผลึกหรือหน้าผลึกที่มองเห็นได้

   เจไดต์: มักพบในรูปของมวลรวมแบบเม็ดละเอียด (granular aggregates) หรือเป็นผลึกขนาดเล็กที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า เนไฟรต์: มักพบในรูปของมวลรวมแบบเส้นใย (fibrous aggregates) หรือเป็นก้อนทึบ

5. 5

   แนวแตกเรียบ

   ลักษณะการแตก: ระนาบแนวแตกเรียบหรือรอยแตกไม่สม่ำเสมอ

   เจไดต์: มีแนวแตกเรียบ 2 แนวที่ทำมุมเกือบ 90 องศา (perfect cleavage at nearly 90 degrees) แต่เนื่องจากโครงสร้างผลึกละเอียดจึงมักไม่แสดงแนวแตกเรียบที่ชัดเจน เนไฟรต์: มีแนวแตกเรียบ 2 แนวที่ทำมุมประมาณ 56 และ 124 องศา (perfect cleavage at 56 and 124 degrees) แต่เนื่องจากโครงสร้างเส้นใยจึงมักไม่แสดงแนวแตกเรียบที่ชัดเจน

6. 6

   สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

   ชั้นหินและสภาพแวดล้อมที่พบ

   เจไดต์: พบในหินแปรความดันสูง-อุณหภูมิต่ำ เช่น หินสีน้ำเงิน (blueschist) และหินที่เกี่ยวข้องกับเซอร์เพนทิไนต์ (serpentinite) ในเขตมุดตัวของแผ่นเปลือกโลก เนไฟรต์: พบในหินแปรที่เกิดจากการแปรสภาพของหินอัลตราเมฟิกหรือหินโดโลไมต์ เช่น ในหินเซอร์เพนทิไนต์หรือหินอ่อน

ข้อเท็จจริงสำคัญ

ความแข็ง

เจไดต์: 6.5-7 (Mohs scale); เนไฟรต์: 6-6.5 (Mohs scale)

ความถ่วงจำเพาะ

เจไดต์: 3.33-3.34 g/cm³; เนไฟรต์: 2.90-3.03 g/cm³

ระบบผลึก

เจไดต์: Monoclinic; เนไฟรต์: Monoclinic

สี

หลากหลาย (เขียว, ขาว, ม่วง, เหลือง, ดำ) สำหรับเจไดต์; เขียว, ขาว, เทา, ดำ สำหรับเนไฟรต์

ความวาว

มันเงาแบบแก้วถึงไขมัน (เจไดต์); มันเงาแบบไขมันถึงด้าน (เนไฟรต์)

ความโปร่งใส

โปร่งแสงถึงทึบแสง (Translucent to Opaque)

รอยแตก

แตกแบบเสี้ยน (splintery) หรือแบบไม่เรียบ (uneven) เนื่องจากโครงสร้างผลึกที่ละเอียดและพันกัน

แนวแตกเรียบ

เจไดต์: มีแนวแตกเรียบ 2 แนวที่ทำมุมเกือบ 90 องศา แต่ไม่ชัดเจน; เนไฟรต์: มีแนวแตกเรียบ 2 แนวที่ทำมุมประมาณ 56 และ 124 องศา แต่ไม่ชัดเจน

องค์ประกอบ

เจไดต์: โซเดียมอะลูมิเนียมไพรอกซีน (NaAlSi2O6); เนไฟรต์: แคลเซียมแมกนีเซียมเหล็กแอมฟิโบล (Ca2(Mg,Fe)5Si8O22(OH)2)

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: เจไดต์: มวลรวมแบบเม็ดละเอียด (granular aggregates); เนไฟรต์: มวลรวมแบบเส้นใย (fibrous aggregates)
• ชนิดแนวแตกเรียบ: เจไดต์: Perfect on {110} at nearly 90 degrees; เนไฟรต์: Perfect on {110} at 56 and 124 degrees (แต่ไม่แสดงออกชัดเจนเนื่องจากโครงสร้างผลึก)
• ชนิดรอยแตก: แตกแบบเสี้ยน (splintery) หรือแบบไม่เรียบ (uneven)
• ความเหนียว: เหนียวมาก (extremely tough) ซึ่งเป็นคุณสมบัติเด่นที่ทำให้เหมาะแก่การแกะสลัก
• ชนิดความวาว: มันเงาแบบแก้วถึงไขมัน (vitreous to greasy) สำหรับเจไดต์; มันเงาแบบไขมันถึงด้าน (greasy to dull) สำหรับเนไฟรต์

สำรวจ หยก