ควอตซ์

คำอธิบาย

ควอตซ์เป็นแร่ซิลิเกตที่พบมากที่สุดชนิดหนึ่งในเปลือกโลก ประกอบด้วยซิลิคอนไดออกไซด์ (SiO2) เป็นแร่ที่แข็งและทนทาน มีโครงสร้างผลึกแบบสามเหลี่ยม (trigonal) หรือหกเหลี่ยม (hexagonal) ในบางกรณี ควอตซ์บริสุทธิ์จะไม่มีสีและโปร่งใส แต่สามารถมีสีได้หลากหลายเนื่องจากการเจือปนของธาตุอื่น ๆ หรือการได้รับรังสี เป็นแร่ที่สำคัญทางธรณีวิทยาและเศรษฐกิจอย่างยิ่ง

วิธีการระบุ

สี

ควอตซ์บริสุทธิ์ไม่มีสีและโปร่งใส (ใสเหมือนแก้ว) แต่สามารถพบได้ในหลากหลายสี เช่น ขาวขุ่น (ควอตซ์น้ำนม), ม่วง (อเมทิสต์), เหลืองถึงส้ม (ซิทริน), ชมพู (โรสควอตซ์), น้ำตาลถึงดำ (สโมคกี้ควอตซ์), เขียว (อเวนจูรีน), และสีอื่นๆ

ความวาว

มีประกายแบบแก้ว (vitreous luster) บนผิวผลึกที่แตกหักใหม่ หรือแบบมัน (greasy luster) บนผิวที่สึกกร่อน

เนื้อหิน

ผิวผลึกเรียบถึงขรุขระเล็กน้อยตามลักษณะการตกผลึก

รูปผลึก

มักพบในรูปผลึกหกเหลี่ยมปลายแหลม (hexagonal prisms) ที่มีหน้าปิรามิด (pyramidal faces) หรือเป็นมวลรวมขนาดใหญ่ (massive) หรือเป็นเม็ดเล็กๆ ในหินทราย

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (poor to indistinct cleavage) แต่จะแตกแบบก้นหอย (conchoidal fracture)

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบได้ในหินอัคนี (โดยเฉพาะหินแกรนิตและเพกมาไทต์), หินแปร (เช่น หินไนส์, หินชีสต์, ควอร์ตไซต์), และหินตะกอน (เช่น หินทราย, กรวดทราย) รวมถึงในสายแร่ไฮโดรเทอร์มอล

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 7 (ตามมาตราโมส)
• ความถ่วงจำเพาะ: 2.65 g/cm³
• ระบบผลึก: สามเหลี่ยม (Trigonal)
• สี: ไม่มีสี, ขาว, ม่วง, ชมพู, เหลือง, น้ำตาล, ดำ, เขียว (ขึ้นอยู่กับสิ่งเจือปน)
• ความวาว: แบบแก้ว (vitreous) ถึงมัน (greasy)
• ความโปร่งใส: โปร่งใสถึงโปร่งแสง
• รอยแตก: แบบก้นหอย (conchoidal)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (poor to indistinct)
• องค์ประกอบ: ซิลิคอนไดออกไซด์ (SiO2)

ตรวจสอบด่วน

• สี: ไม่มีสี, ขาว, ม่วง, ชมพู, เหลือง, น้ำตาล, ดำ, เขียว
• ความวาว: แบบแก้ว (vitreous) หรือมัน (greasy)
• สีผง: ไม่มีสี (ขาว)

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: ผลึกหกเหลี่ยมปลายแหลม, มวลรวมขนาดใหญ่, เม็ดละเอียด
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (poor to indistinct), บางครั้งอาจมีแนวแตกเรียบตามระนาบ rhombohedral ที่ไม่สมบูรณ์
• ชนิดรอยแตก: แบบก้นหอย (conchoidal)
• ความเหนียว: เปราะ (brittle)
• ชนิดความวาว: แบบแก้ว (vitreous) บนผิวผลึกที่สมบูรณ์, แบบมัน (greasy) บนผิวที่แตกหักหรือสึกกร่อน

การก่อตัว

ควอตซ์เป็นแร่ที่พบได้ทั่วไปและเกิดขึ้นได้ในสภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยาที่หลากหลายมากที่สุดชนิดหนึ่ง สามารถตกผลึกได้จากสารละลายซิลิกาในน้ำร้อนใต้พิภพ (hydrothermal solutions) ในสายแร่ (veins) และโพรง (cavities) ของหินอัคนีและหินแปร นอกจากนี้ยังเป็นองค์ประกอบหลักของหินอัคนีประเภทเฟลซิก เช่น หินแกรนิต และหินแปร เช่น หินไนส์และหินชีสต์ ควอตซ์ยังทนทานต่อการผุพังทางเคมีและกายภาพสูง ทำให้เป็นองค์ประกอบหลักของหินตะกอนหลายชนิด เช่น หินทราย และเป็นส่วนประกอบสำคัญของตะกอนในแม่น้ำและชายหาด

การใช้ประโยชน์

ควอตซ์มีการใช้งานที่หลากหลายมากในอุตสาหกรรมและชีวิตประจำวัน เนื่องจากคุณสมบัติทางกายภาพและเคมีที่โดดเด่น เช่น ความแข็งสูง ความทนทานต่อสารเคมี และคุณสมบัติเพียโซอิเล็กทริก (piezoelectric) ใช้ในการผลิตแก้ว เซรามิก วัสดุก่อสร้าง (เช่น ทรายสำหรับคอนกรีตและปูน) อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (เช่น ออสซิลเลเตอร์ควอตซ์ในนาฬิกาและคอมพิวเตอร์) อุปกรณ์ทางแสง (เลนส์ ปริซึม) อัญมณี (เช่น อเมทิสต์ ซิทริน) และเป็นสารขัดถู

การกระจายตามอายุ

พบได้ในหินทุกยุคทุกสมัย ตั้งแต่ยุคพรีแคมเบรียนจนถึงปัจจุบัน

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

ซิลิเกต (Silicate)

กลุ่ม

เทกโตซิลิเกต (Tectosilicate)

ระบบผลึก

สามเหลี่ยม (Trigonal)

สูตรเคมี

SiO2

องค์ประกอบ

ซิลิคอนไดออกไซด์ (Silicon Dioxide)

สำรวจ ควอตซ์